همدان و آزمون بزرگ گردشگری، آیا فرصت‌های طلایی دوباره احیا می‌شوند؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، گردشگری در سال‌های اخیر بیش از آنکه با مسئله توسعه و رونق پایدار مواجه باشد، درگیر عبور از بحران‌های پی‌درپی شده است. صنعتی که ذات آن بر ارتباط، تعامل، آرامش، امنیت روانی و اعتماد عمومی بنا شده، بیش از بسیاری از حوزه‌های اقتصادی از تنش‌های سیاسی، نااطمینانی‌های اجتماعی و بحران‌های منطقه‌ای تأثیر می‌پذیرد.

در استان همدان نیز که یکی از مهم‌ترین مقاصد تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشور به شمار می‌رود، این شرایط آثار خود را بر بدنه گردشگری گذاشته است. استانی که از یک سو با ظرفیت‌هایی همچون هگمتانه، آرامگاه بوعلی‌سینا، غار علیصدر، روستاهای هدف گردشگری، طبیعت الوند و میراث فرهنگی ارزشمند اقوام مختلف می‌تواند به یکی از قطب‌های اصلی گردشگری ایران تبدیل شود، اما از سوی دیگر با چالش‌هایی مواجه است که بخشی از آن خارج از اختیار فعالان این حوزه قرار دارد.

گردشگری صنعتی است که با کوچک‌ترین نشانه‌های بی‌ثباتی، نخستین واکنش را نشان می‌دهد. کافی است سایه یک بحران سیاسی، افزایش تنش‌های منطقه‌ای یا انتشار اخبار نگران‌کننده بر فضای عمومی جامعه حاکم شود تا برنامه سفرها لغو شود، تورها کاهش یابد، مراکز اقامتی با افت تقاضا مواجه شوند و بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک این حوزه با نگرانی آینده خود را دنبال کنند.

در چنین شرایطی، مسئله فقط کاهش تعداد گردشگران نیست بلکه تهدید اصلی، فرسایش تدریجی سرمایه انسانی و اقتصادی است که طی سال‌ها در این بخش شکل گرفته است.

گردشگری همدان زیر فشار بحران‌های انباشته

فعالان گردشگری همدان طی سال‌های گذشته دوره‌های دشواری را پشت سر گذاشته‌اند. از پیامدهای اقتصادی کرونا گرفته تا کاهش قدرت خرید خانوارها، افزایش هزینه‌های سفر، نوسانات اقتصادی و اکنون نیز تأثیرپذیری از فضای نااطمینانی منطقه‌ای، همگی فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده است.

بخش مهمی از گردشگری استان همدان بر پایه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط شکل گرفته است از دفاتر خدمات مسافرتی و راهنمایان گردشگری گرفته تا اقامتگاه‌های بوم‌گردی، فعالان صنایع‌دستی، مجموعه‌های پذیرایی و خانواده‌هایی که از ظرفیت خانه‌های تاریخی و روستاهای خود برای جذب گردشگر استفاده می‌کنند.

این کسب‌وکارها معمولا توان مالی بالایی برای تحمل دوره‌های طولانی رکود ندارند. یک هتل بزرگ ممکن است بتواند چند ماه با کاهش درآمد کنار بیاید، اما یک راهنمای گردشگری، یک اقامتگاه روستایی یا یک فروشنده صنایع‌دستی که درآمدش مستقیما به حضور گردشگر وابسته است، با ادامه‌دار شدن رکود، ناچار به تغییر مسیر شغلی خواهد شد.

نتیجه این وضعیت را می‌توان در کاهش انگیزه جوانانی مشاهده کرد که سال‌ها برای یادگیری زبان، شناخت میراث فرهنگی، آموزش گردشگری و ورود حرفه‌ای به این حوزه تلاش کرده‌اند، اما اکنون به دلیل نبود ثبات اقتصادی، مسیرهای دیگری را برای اشتغال انتخاب می‌کنند.

این اتفاق تنها از دست رفتن چند فرصت شغلی نیست و به معنای تضعیف شبکه‌ای انسانی است که ستون اصلی گردشگری به شمار می‌رود. گردشگری بدون نیروی متخصص، بدون راهنمای آگاه، بدون میزبان آموزش‌دیده و بدون فعالان خلاق نمی‌تواند توسعه پیدا کند.

آموزش گردشگری حلقه‌ای که نباید در بحران‌ها فراموش شود

یکی از مهم‌ترین آسیب‌های شرایط فعلی، کاهش توجه به آموزش گردشگری است. در بسیاری از مواقع، هنگام بروز بحران‌های اقتصادی، نخستین بخش‌هایی که تحت تأثیر قرار می‌گیرند، آموزش و توسعه منابع انسانی هستند؛ در حالی که اتفاقاً دوران بحران، زمان مناسبی برای تقویت دانش و آماده‌سازی آینده است.

همدان برای رسیدن به جایگاه واقعی خود در گردشگری کشور نیازمند نیروی انسانی توانمند است. گردشگری امروز دیگر تنها به معرفی یک بنای تاریخی یا فروش یک بسته سفر محدود نمی‌شود. گردشگر امروز تجربه می‌خواهد؛ تجربه‌ای که از کیفیت خدمات، رفتار میزبان، روایت‌گری درست، شناخت فرهنگ محلی و توانایی ایجاد ارتباط شکل می‌گیرد.

اگر آموزش در این مسیر تضعیف شود، حتی در صورت بازگشت رونق سفر، استان با کمبود نیروی حرفه‌ای مواجه خواهد شد.سرمایه‌گذاری روی آموزش راهنمایان گردشگری، مدیریت اقامتگاه‌ها، بازاریابی دیجیتال، زبان‌های خارجی، گردشگری روستایی و گردشگری تجربه‌محور باید به عنوان یک برنامه توسعه‌ای بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.

گردشگری همدان‌فرصتی برای گفت‌وگوی فرهنگی و تقویت همبستگی اجتماعی

گردشگری تنها یک فعالیت اقتصادی نیست. اگرچه اشتغال، درآمدزایی و توسعه منطقه‌ای از مهم‌ترین کارکردهای آن محسوب می‌شود، اما ارزش عمیق‌تر گردشگری در ایجاد ارتباط میان انسان‌هاست.

همدان سرزمینی است که در طول تاریخ محل عبور، زندگی و تعامل فرهنگ‌های مختلف بوده است. از تمدن باستانی هگمتانه تا تنوع قومی و فرهنگی امروز، این استان ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به مقصدی برای گفت‌وگوی فرهنگی دارد.

وقتی گردشگر وارد یک روستا در دامنه‌های الوند می‌شود، با خانواده‌ای محلی گفت‌وگو می‌کند، غذاهای بومی را تجربه می‌کند و داستان زندگی مردم منطقه را می‌شنود، در واقع چیزی فراتر از یک سفر اقتصادی اتفاق می‌افتد. فاصله‌های ذهنی کمتر می‌شود و شناخت جایگزین قضاوت‌های سطحی خواهد شد.

گردشگری می‌تواند نوعی ارتباط مردمی ایجاد کند که فراتر از مرزهای سیاسی و رسانه‌ای است. انسان‌ها وقتی در کنار یکدیگر زندگی روزمره را تجربه می‌کنند، تصویر واقعی‌تری از هم پیدا می‌کنند. همین تجربه‌های ساده انسانی می‌تواند زمینه‌ساز اعتماد و همدلی باشد.

چالش اصلی تبدیل گردشگری از فعالیت شکننده به صنعت مقاوم

یکی از مشکلات اساسی گردشگری کشور و استان همدان، وابستگی شدید آن به شرایط بیرونی است. هر بحران داخلی یا خارجی می‌تواند جریان سفر را مختل کند. این آسیب‌پذیری نشان می‌دهد که باید نگاه جدیدی به مدیریت گردشگری داشت.

همدان نیازمند برنامه‌ای برای افزایش تاب‌آوری گردشگری است. تنوع‌بخشی به بازارهای هدف، تقویت گردشگری داخلی، توسعه گردشگری روستایی، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک، استفاده از ظرفیت فضای مجازی و معرفی حرفه‌ای‌تر جاذبه‌های استان می‌تواند بخشی از این مسیر باشد.

همچنین باید پذیرفت که گردشگری تنها وظیفه اداره میراث فرهنگی یا فعالان خصوصی نیست. توسعه گردشگری نیازمند همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌هاست؛ از مدیریت شهری و حمل‌ونقل گرفته تا آموزش، اقتصاد، فرهنگ و رسانه.وقتی یک مقصد گردشگری موفق می‌شود، نتیجه همکاری یک زنجیره کامل است، نه عملکرد یک مجموعه محدود.

فرصت‌های مغفول همدان از میراث تاریخی تا گردشگری تجربه‌محور

همدان هنوز ظرفیت‌های استفاده‌نشده بسیاری دارد. گردشگری تاریخی این استان تنها به چند نام شناخته‌شده محدود نیست. روستاهای دارای معماری بومی، مسیرهای طبیعت‌گردی، آیین‌های محلی، غذاهای سنتی، صنایع‌دستی و سبک زندگی مردم مناطق مختلف استان می‌توانند به عناصر اصلی جذب گردشگر تبدیل شوند.

امروز بسیاری از گردشگران به دنبال تجربه‌های متفاوت هستند. آنها فقط برای دیدن یک بنا سفر نمی‌کنند؛ بلکه می‌خواهند با فرهنگ یک منطقه ارتباط برقرار کنند.

در این میان، همدان می‌تواند با برنامه‌ریزی درست، از یک مقصد عبوری به یک مقصد اقامتی تبدیل شود؛ یعنی گردشگری که تنها چند ساعت در استان توقف نمی‌کند، بلکه چند روز برای شناخت فرهنگ و طبیعت منطقه زمان اختصاص می‌دهد.

این تغییر نگاه می‌تواند آثار اقتصادی گسترده‌ای برای جوامع محلی داشته باشد و درآمد گردشگری را از مراکز محدود به مناطق مختلف استان منتقل کند.

حفظ امید برای بازگشت گردشگری پایدار

گردشگری همدان امروز با مجموعه‌ای از چالش‌ها مواجه است از فشارهای اقتصادی و کاهش قدرت خرید گرفته تا آثار روانی تنش‌های سیاسی و فرسایش منابع انسانی. اما تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که گردشگری یکی از بخش‌هایی است که می‌تواند پس از بحران‌ها دوباره بازسازی شود، به شرط آنکه زیرساخت انسانی و اقتصادی آن حفظ شود.

نباید اجازه داد دوره‌های دشوار، سرمایه‌ای را که سال‌ها برای آموزش، تجربه و ایجاد شبکه‌های گردشگری شکل گرفته است از بین ببرد.

همدان با پیشینه تاریخی، طبیعت متنوع و فرهنگ غنی خود همچنان یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های گردشگری ایران است. عبور از وضعیت فعلی نیازمند نگاه کوتاه‌مدت به سفر و درآمد نیست؛ بلکه باید گردشگری را به عنوان یک راهبرد توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دید.

ادامه مسیر گردشگری، تنها حفظ چند کسب‌وکار نیست، حفظ ارتباط میان انسان‌ها، انتقال فرهنگ، ایجاد فرصت‌های شغلی و ساختن تصویری متفاوت از ظرفیت‌های ایران است.

در شرایطی که بحران‌ها تلاش می‌کنند فاصله میان جوامع را بیشتر کنند، گردشگری می‌تواند همچنان نقش خود را در نزدیک کردن انسان‌ها ایفا کند. مهمان شدن و مهمان کردن، دیدن و دیده شدن، شنیدن و شنیده شدن، همان سرمایه‌ای است که حتی در سخت‌ترین شرایط نیز ارزش خود را از دست نمی‌دهد.

آینده گردشگری همدان وابسته به این است که امروز تا چه اندازه برای حفظ این سرمایه انسانی، تقویت آموزش و افزایش تاب‌آوری این صنعت تلاش کنیم.

یادداشت از شکوفه رنجبر_خبرنگار

انتهای پیام/