شهید سلامی چگونه سپاه را برای جنگ‌های قرن جدید آماده کرد؟

خبرگزاری تسنیم ـ فرید حائری|‌ در تاریخ انقلاب اسلامی، برخی شخصیت‌ها تنها در جایگاه یک مسئول یا فرمانده باقی نمی‌مانند، بلکه به «مکتب» و «الگو» تبدیل می‌شوند؛ الگوهایی که ابعاد مختلف شخصیتی، مدیریتی، اعتقادی و فکری آنان می‌تواند برای نسل‌های آینده الهام‌بخش باشد. شهید سپهبد پاسدار حسین سلامی را بی‌تردید باید در شمار همین شخصیت‌های ماندگار دانست؛ فرمانده‌ای که نام او با اقتدار دفاعی جمهوری اسلامی ایران، توسعه قدرت بازدارندگی، خودکفایی در صنایع راهبردی و صیانت از امنیت ملی گره خورده است.

شهید سلامی در طول سال‌های مسئولیت خود در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، صرفاً یک فرمانده نظامی نبود که مأموریت‌های عملیاتی را هدایت کند؛ او در کنار میدان، صاحب اندیشه، گفتمان و نگاه راهبردی بود. بسیاری از صاحب‌نظران حوزه دفاعی معتقدند بخش مهمی از پیشرفت‌های جمهوری اسلامی ایران در عرصه توان موشکی، فناوری‌های نوین دفاعی، جنگ‌های نامتقارن و افزایش قدرت بازدارندگی کشور، محصول نگاه آینده‌نگر و راهبردی فرماندهانی همچون شهید سلامی است؛ فرماندهانی که تهدیدات فردا را سال‌ها پیش از ظهور، شناسایی و برای مقابله با آن برنامه‌ریزی می‌کردند.

در کنار این ابعاد، جایگاه علمی و فکری شهید سلامی نیز کمتر از نقش میدانی او نبود. او سال‌ها در دانشگاه تدریس کرد، درباره جنگ‌های آینده، نبردهای نامتقارن، تهدیدات نوظهور و الزامات قدرت ملی سخن گفت و تلاش کرد نسل جدید فرماندهان و مدیران کشور را برای مواجهه با چالش‌های پیچیده آینده آماده کند. بسیاری از دانشجویان، اساتید و نخبگان علمی کشور، او را نه فقط یک فرمانده نظامی، بلکه یک متفکر راهبردی و صاحب‌نظر در حوزه امنیت ملی می‌دانستند.

به همین مناسبت خبرگزاری تسنیم در گفت‌وگویی تفصیلی با سردار ارجمندفر، از فرماندهان باسابقه سپاه و جانشین سابق قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) ، به واکاوی ابعاد کمتر گفته‌شده شخصیت شهید سلامی پرداخته است؛ فرمانده‌ای که به اعتقاد همرزمانش توانسته بود ولایتمداری عملی، عقلانیت علمی، معنویت قرآنی، اخلاق انسانی و مدیریت جهادی را در وجود خود جمع کند و به الگویی ماندگار برای انقلاب اسلامی تبدیل شود.

تسنیم: شما سال‌ها مسئولیت‌های میدانی و فرماندهی داشته‌اید؛ شهید سلامی را چگونه فرمانده‌ای می‌دیدید؟

سردار ارجمندفر: شهید سپهبد حسین سلامی را باید در زمره فرماندهان کم‌نظیر و اثرگذار تاریخ انقلاب اسلامی دانست؛ فرمانده‌ای که مجموعه‌ای از ویژگی‌های برجسته اعتقادی، مدیریتی، علمی، راهبردی و اخلاقی را به‌صورت توأمان در خود جمع کرده بود. معمولاً در میان مدیران و فرماندهان، برخی در عرصه عملیاتی موفق هستند، برخی در حوزه فکری و نظری صاحب‌نظرند و برخی نیز در حوزه مدیریت و سازماندهی توانایی دارند، اما کمتر شخصیتی را می‌توان یافت که این ابعاد را به شکلی متوازن و هماهنگ در وجود خود داشته باشد.

به اعتقاد من مهم‌ترین ویژگی شهید سلامی، ولایت‌مداری عمیق، آگاهانه و عملی بود. ایشان صرفاً به ولایت اعتقاد نظری نداشت، بلکه همه برنامه‌ها، تصمیمات، سیاست‌ها و اقدامات خود را بر اساس رهنمودهای رهبر معظم انقلاب تنظیم می‌کرد. در واقع یکی از رازهای موفقیت سپاه در دهه‌های اخیر همین پیوند عمیق میان فرماندهی سپاه و راهبردهای کلان ترسیم‌شده از سوی رهبر معظم انقلاب بود.

حضرت آقا همواره بر چند محور اساسی تأکید داشتند که شهید سلامی با جدیت آن‌ها را دنبال می‌کرد. نخستین محور، خودکفایی کامل در حوزه دفاعی بود. ایشان باور داشت که کشوری که امنیت خود را به خارج از مرزها گره بزند، هیچ‌گاه از استقلال واقعی برخوردار نخواهد شد. از همین رو با تمام توان از توسعه صنایع دفاعی داخلی حمایت می‌کرد.

موضوع دوم، تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و قطع وابستگی به بیگانگان بود. شهید سلامی اعتقاد داشت که ملت ایران از ظرفیت‌های عظیم انسانی، علمی و فناورانه برخوردار است و اگر این ظرفیت‌ها به‌درستی به‌کار گرفته شوند، بسیاری از مشکلات کشور قابل حل خواهد بود.

محور سوم نیز ارتقای کیفیت، دقت، برد و سرعت تجهیزات دفاعی به‌ویژه در حوزه موشکی بود. ایشان آینده تهدیدات را به خوبی می‌شناخت و معتقد بود که قدرت بازدارندگی کشور باید متناسب با پیچیدگی تهدیدات روز توسعه پیدا کند. نکته مهم این بود که شهید سلامی صرفاً این راهبردها را بیان نمی‌کرد، بلکه برای تحقق آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کرد و تا رسیدن به نتیجه پیگیری را ادامه می‌داد. دستاوردهای امروز سپاه در حوزه‌های مختلف دفاعی، امنیتی، آموزشی و فناورانه تا حد زیادی محصول همین نگاه راهبردی است.

تسنیم: علاوه بر روحیه فرماندهی، از نگاه علمی و فکری ایشان هم زیاد گفته می‌شود؛ شما چه دیده‌اید؟

سردار ارجمندفر: واقعیت این است که شهید سلامی صرفاً یک فرمانده میدانی نبود. او یک متفکر نظامی و یک نظریه‌پرداز در حوزه دفاعی محسوب می‌شد. بسیاری از فرماندهان ممکن است تجربه عملیاتی ارزشمندی داشته باشند اما کمتر افرادی هستند که بتوانند این تجربیات را به نظریه و گفتمان تبدیل کنند.

شهید سلامی اهل مطالعه مستمر بود. مطالعات او محدود به حوزه نظامی نبود و در زمینه‌های مختلف از علوم راهبردی و سیاسی گرفته تا تاریخ، مدیریت، معارف اسلامی و تحولات بین‌المللی مطالعه می‌کرد. همین مطالعات گسترده باعث شده بود که تحلیل‌های او از مسائل منطقه‌ای و جهانی از عمق قابل توجهی برخوردار باشد.

در دانشگاه نیز تدریس می‌کرد و به‌ویژه در حوزه جنگ‌های آینده صاحب دیدگاه بود. سال‌ها پیش از آنکه بسیاری از کارشناسان درباره جنگ ترکیبی، جنگ شناختی و نبردهای نوین سخن بگویند، شهید سلامی این تحولات را رصد کرده بود و درباره آن‌ها سخن می‌گفت.

او به دانشجویان و فرماندهان جوان می‌آموخت که جنگ آینده صرفاً در میدان نظامی رخ نمی‌دهد. دشمن از ابزارهای اقتصادی، رسانه‌ای، سایبری، اطلاعاتی و روانی نیز استفاده می‌کند و اگر کشوری بخواهد در برابر قدرت‌های بزرگ ایستادگی کند، باید همه این عرصه‌ها را بشناسد و برای آن برنامه داشته باشد.

این آینده‌نگری و بصیرت راهبردی باعث شد سپاه در بسیاری از عرصه‌های نوظهور، آمادگی لازم را پیدا کند. امروز وقتی به تحولات منطقه و جهان نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که بسیاری از تحلیل‌های شهید سلامی تا چه اندازه دقیق و واقع‌بینانه بوده است.

تسنیم: درباره ارتباط معنویت و مدیریت در شخصیت شهید سلامی چه نکته‌ای برجسته بود؟

سردار ارجمندفر: یکی از زیباترین ابعاد شخصیت شهید سلامی همین پیوند میان معنویت و مدیریت بود. در نگاه او مدیریت صرفاً یک مهارت اجرایی نبود، بلکه نوعی مسئولیت الهی محسوب می‌شد.

ایشان حافظ کل قرآن کریم بود اما ارزش اصلی در این نبود که آیات را حفظ کرده باشد؛ مهم این بود که قرآن در رفتار، تصمیم‌گیری و سبک مدیریتی او جریان داشت. او با مفاهیم قرآنی زندگی می‌کرد و در بسیاری از تحلیل‌ها و تصمیمات خود از آموزه‌های قرآن بهره می‌گرفت.

شهید سلامی به خوبی درک کرده بود که سازمانی مانند سپاه تنها با تجهیزات و ساختارهای اداری قدرتمند نمی‌شود. آنچه یک مجموعه را قدرتمند می‌کند، ایمان، انگیزه، امید و روحیه جهادی نیروهای آن است. به همین دلیل همواره تلاش می‌کرد روح امید، خودباوری و اعتماد به نفس را در بدنه سپاه تقویت کند.

او معتقد بود که اگر ایمان و معنویت در یک سازمان زنده باشد، بسیاری از مشکلات و چالش‌ها قابل حل خواهد بود. همین نگاه باعث شده بود که نیروها نه فقط به دلیل مسئولیت سازمانی، بلکه از سر اعتقاد و انگیزه در مسیر مأموریت‌های خود حرکت کنند.

تسنیم: منظورتان از جایگزینی تعهد به جای ترس چیست؟

سردار ارجمندفر: متأسفانه در برخی سازمان‌ها تصور می‌شود که برای ایجاد نظم و پیشبرد امور باید فضای ترس ایجاد شود. در چنین محیط‌هایی افراد بیشتر از آنکه به مسئولیت خود فکر کنند، نگران واکنش مدیران و فرماندهان هستند.

اما شهید سلامی چنین رویکردی نداشت. او اعتقاد داشت که بهترین نوع مدیریت، مدیریتی است که بر پایه اعتماد، کرامت انسانی و تعهد درونی شکل بگیرد. به همین دلیل فرماندهان و نیروها در کنار او احساس امنیت روانی داشتند.

افراد تلاش می‌کردند مأموریت‌ها را به بهترین شکل انجام دهند، نه از ترس برخورد یا تنبیه، بلکه به این دلیل که نمی‌خواستند اعتماد و محبت فرمانده خود را خدشه‌دار کنند. این یک تفاوت بسیار مهم است.

شهید سلامی انسان‌ها را با اخلاق، احترام و اعتماد مدیریت می‌کرد و همین موضوع موجب می‌شد نیروها با انگیزه بیشتری فعالیت کنند و احساس تعلق بیشتری نسبت به مأموریت‌ها داشته باشند.

تسنیم: برخورد ایشان با خطاهای میدانی چگونه بود؟

سردار ارجمندفر: شهید سلامی به خوبی می‌دانست که هیچ فعالیتی خالی از خطا نیست. کسی که کار می‌کند ممکن است اشتباه هم داشته باشد. هنر یک فرمانده این است که از خطاها برای رشد و اصلاح استفاده کند، نه برای تخریب شخصیت افراد.

من هرگز به خاطر ندارم که ایشان در جمع فرماندهی را تحقیر یا سرزنش کرده باشد. حتی در مواردی که اشتباهی رخ داده بود، ابتدا نقاط قوت فرد را بیان می‌کرد، خدمات او را مورد توجه قرار می‌داد و سپس با آرامش و منطق درباره راه اصلاح مسئله صحبت می‌کرد.

او معتقد بود که شخصیت افراد نباید قربانی اشتباهات مقطعی شود. این سبک مدیریتی موجب می‌شد نیروها ضمن پذیرش مسئولیت اشتباهات خود، انگیزه بیشتری برای اصلاح و پیشرفت پیدا کنند.

تسنیم: از ارتباط ایشان با جوانان و نخبگان چه تصویری در ذهن دارید؟

سردار ارجمندفر: یکی از ویژگی‌های ممتاز شهید سلامی، توانایی برقراری ارتباط با نسل جوان و جامعه نخبگانی بود. او زبان جوانان را می‌فهمید و به ظرفیت‌های علمی آنان ایمان داشت.

در دانشگاه‌ها، مراکز علمی و نشست‌های تخصصی، مخاطبان احساس می‌کردند با فردی مواجه هستند که علاوه بر مسئولیت‌های نظامی، از دانش روز نیز برخوردار است. او می‌توانست درباره موضوعات پیچیده علمی، راهبردی و فناورانه با ادبیاتی دقیق و تخصصی سخن بگوید.

شهید سلامی به جوانان اعتماد داشت و معتقد بود بسیاری از پیشرفت‌های کشور باید به دست نسل جوان رقم بخورد. از همین رو همواره از ایده‌های نو، ابتکارات علمی و حرکت‌های دانش‌بنیان حمایت می‌کرد.

تسنیم: درباره سلوک شخصی و ساده‌زیستی ایشان نیز توضیح دهید.

سردار ارجمندفر: ساده‌زیستی شهید سلامی یک رفتار نمایشی نبود؛ بخشی از شخصیت او بود. او اهل تجمل، تشریفات و جلوه‌گری نبود و هیچ‌گاه به دنبال امتیازات ویژه برای خود نمی‌گشت.

زندگی شخصی او بسیار ساده و بی‌تکلف بود. نه به دنبال تعریف و تمجید دیگران بود و نه از چاپلوسی خوشش می‌آمد. همین ویژگی باعث شده بود که استقلال شخصیتی بالایی داشته باشد و هیچ نقطه ضعفی برای سوءاستفاده بدخواهان باقی نگذارد.

تواضع، قناعت و بی‌اعتنایی به مظاهر دنیا از ویژگی‌هایی بود که در تمام سال‌های مسئولیت در وجود ایشان مشاهده می‌شد.

تسنیم: در یک جمله، شهید سلامی را چگونه توصیف می‌کنید؟

سردار ارجمندفر: اگر بخواهم همه ابعاد شخصیت شهید سلامی را در یک عبارت خلاصه کنم، باید بگویم او فرماندهی بود که توانست «ولایت‌مداری عملی، اندیشه راهبردی، معنویت قرآنی، اخلاق انسانی و مدیریت جهادی» را در وجود خود جمع کند. همین ترکیب کم‌نظیر است که از او یک الگو برای نسل امروز و فردای انقلاب اسلامی ساخته است.

انتهای پیام/