به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، با افزایش دمای هوا در نخستین هفتههای تابستان، شرکت آب و فاضلاب استان سمنان بار دیگر از شهروندان خواسته است مصرف آب شرب خود را دستکم 20 درصد کاهش دهند؛ هشداری که اگرچه در ظاهر مشابه توصیههای سالهای گذشته به نظر میرسد، اما بررسی آمارها و گزارشهای رسمی نشان میدهد این بار پشت این درخواست، واقعیتی نگرانکنندهتر از یک موج گرمای فصلی قرار دارد.
در بسیاری از استانهای کشور، افزایش مصرف آب در تابستان پدیدهای قابل پیشبینی است، اما در سمنان این افزایش مصرف با دو عامل دیگر گره خورده است؛ تداوم خشکسالی و وابستگی شدید منابع آب شرب به سفرههای زیرزمینی. همین مسئله باعث شده هر افزایش ناگهانی مصرف، فشار مضاعفی بر شبکه توزیع و منابع تأمین آب وارد کند.
شرکت آب و فاضلاب استان سمنان در تازهترین اطلاعیه خود از مشترکان خواسته است با کاهش حداقل 20 درصدی مصرف آب، این شرکت را برای حفظ پایداری شبکه آبرسانی در روزهای گرم سال همراهی کنند.
منصور کشاورزیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان، تأکید کرده است که تحقق این میزان صرفهجویی میتواند از افت فشار و بروز قطعی احتمالی آب در نقاط مختلف استان جلوگیری کند.
او از شهروندان خواسته است با مدیریت مصرف در بخشهایی مانند استحمام، شستوشوی خودرو، آبیاری فضای سبز، شستوشوی حیاط و استفاده بهینه از آب در فعالیتهای روزمره، به حفظ پایداری شبکه کمک کنند؛ موضوعی که به گفته مسئولان، در روزهای اوج گرما بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند.
اما اهمیت این هشدار زمانی روشنتر میشود که آن را در کنار گزارشهای منتشرشده طی هفتههای گذشته قرار دهیم.
تنها چند هفته پیش، قائممقام شرکت آب و فاضلاب استان سمنان از کسری حدود 750 لیتر در ثانیه آب در استان خبر داد و اعلام کرد شهرهای سمنان و شاهرود بیشترین تنش آبی را تجربه میکنند؛ وضعیتی که نشان میدهد فاصله میان ظرفیت تولید و میزان مصرف آب در برخی ساعات شبانهروز به سطحی رسیده که مدیریت تقاضا را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.
این گزارش همچنین تأکید میکرد که عبور از تابستان بدون مشارکت مردم دشوار خواهد بود.
کسری 750 لیتر در ثانیه شاید برای بسیاری از شهروندان تنها یک عدد باشد، اما در ادبیات صنعت آب، چنین رقمی به معنای آن است که در ساعات اوج مصرف، شبکه برای تأمین کامل نیاز مشترکان با محدودیت روبهرو میشود؛ محدودیتی که اگر با افزایش ناگهانی مصرف همراه شود، میتواند خود را به شکل افت فشار یا قطعیهای موضعی نشان دهد.
از سوی دیگر، آمارهای رسمی شرکت آب و فاضلاب نشان میدهد سالانه حدود 85 میلیون مترمکعب آب شرب برای جمعیت استان تأمین میشود؛ آبی که بخش عمده آن از منابع زیرزمینی استخراج میشود. کارشناسان سالهاست هشدار میدهند که استمرار برداشت از این منابع، همزمان با کاهش بارندگی و افت تغذیه آبخوانها، پایداری تأمین آب را با چالش روبهرو کرده است.
بررسی روند چند سال گذشته نیز نشان میدهد که هشدارهای تابستانی آبفا اتفاقی یا مقطعی نیست. مسئولان این شرکت در سالهای مختلف بارها نسبت به کاهش آبدهی چشمهها، افت سطح سفرههای آب زیرزمینی و افزایش مصرف در فصل گرما هشدار دادهاند و از مردم خواستهاند برای عبور از روزهای اوج مصرف، الگوی مصرف خود را اصلاح کنند.
امسال اما شرایط تفاوتهایی با گذشته دارد. ادامه خشکسالی در بسیاری از شهرهای مرکزی و غربی استان، افزایش دمای هوا و رشد همزمان مصرف، باعث شده فاصله میان تولید و مصرف آب در بسیاری از مناطق استان بیش از گذشته محسوس شود.
به همین دلیل، درخواست برای کاهش 20 درصدی مصرف، دیگر تنها یک توصیه عمومی نیست؛ بلکه بخشی از برنامه مدیریت شبکه برای جلوگیری از تشدید تنش آبی در روزهایی است که مصرف به بالاترین سطح خود میرسد.
این هشدار تنها به گفته مسئولان آبفای سمنان محدود نمیشود. پژوهشهای انجامشده درباره مدیریت منابع آب در مناطق خشک نیز نشان میدهد در شرایطی که امکان افزایش سریع منابع تأمین آب وجود ندارد، مدیریت تقاضا و اصلاح الگوی مصرف، مؤثرترین و کمهزینهترین راهکار برای کاهش فشار بر شبکه و منابع آب زیرزمینی است.
بر اساس نتایج پژوهش منتشرشده در مجله علمی «یوتیلیتیز پالیسی»، پژوهشگران تأکید میکنند حتی اجرای طرحهای جدید تأمین آب نیز بدون همراهی مردم و تغییر رفتار مصرفی، نمیتواند بهتنهایی پایداری منابع آبی را تضمین کند. این یافتهها نشان میدهد درخواست آبفای سمنان برای کاهش 20 درصدی مصرف، تنها یک توصیه مقطعی نیست، بلکه با نتایج مطالعات علمی در مناطق خشک نیز همخوانی دارد.
یافتههای مطالعات جدید نیز بر همین موضوع تأکید دارد. این مطالعات در نشریه معتبر «ساینتیفیک ریپورتس» تیر منتشر شده است. در این مطالعات، پژوهشگران با بررسی تجربه حوضههای دارای تنش آبی به این نتیجه رسیدهاند که سرمایهگذاری در زیرساختهای تأمین آب، زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که همزمان با مدیریت مصرف و مشارکت شهروندان انجام شود. به اعتقاد آنان، هرچه فاصله میان تولید و مصرف آب کمتر شود، تابآوری شبکه در برابر موجهای گرما و خشکسالی افزایش مییابد و احتمال بروز افت فشار یا محدودیتهای آبرسانی کاهش پیدا میکند؛ موضوعی که در شرایط کنونی استان سمنان، اهمیت آن بیش از گذشته احساس میشود.
به اعتقاد کارشناسان، مدیریت مصرف در چنین شرایطی میتواند زمان لازم را برای بهرهبرداری بهینه از منابع موجود و استمرار خدمات آبرسانی فراهم کند، اما این راهکار زمانی مؤثر خواهد بود که بخش قابل توجهی از مشترکان در آن مشارکت کنند؛ موضوعی که آبفا نیز در پیامهای اخیر خود بر آن تأکید کرده است.
این در حالی است که بررسی الگوی مصرف مشترکان، تصویر دقیقتری از منشأ فشار بر شبکه ارائه میدهد؛ آماری که نشان میدهد همه مشترکان به یک اندازه در افزایش مصرف نقش ندارند و بخش کوچکی از مشترکان، سهم بزرگی از آب شرب استان را مصرف میکنند؛ موضوعی که میتواند کلید درک علت تأکید آبفا بر «کاهش 20 درصدی مصرف» باشد.
آیا صرفهجویی مردم میتواند بحران آب سمنان را مهار کند؟
در حالی که آبفای سمنان از شهروندان خواسته است مصرف آب خود را حداقل 20 درصد کاهش دهند، این پرسش مطرح میشود که آیا چنین میزان صرفهجویی میتواند از بروز تنش آبی در استان جلوگیری کند یا آنکه بحران آب، ریشههایی عمیقتر از افزایش مصرف تابستانی دارد؟
بررسی آمارهای رسمی شرکت آب و فاضلاب استان نشان میدهد همه مشترکان سهم یکسانی در مصرف آب ندارند. به گفته منصور کشاورزیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان سمنان، حدود 55 تا 60 درصد مشترکان در محدوده الگوی مصرف قرار دارند، اما تنها 6 درصد مشترکان بیش از دو برابر الگوی تعیینشده آب مصرف میکنند؛ گروهی که میزان مصرف آنها معادل حدود 21 درصد مصرف مشترکان عادی برآورد شده است. این آمار نشان میدهد اصلاح رفتار مصرفی بخش کوچکی از مشترکان میتواند تأثیر قابل توجهی بر کاهش فشار واردشده به شبکه آبرسانی داشته باشد.
همین آمار، یکی از دلایل اصلی تأکید آبفا بر کاهش 20 درصدی مصرف است. از نگاه کارشناسان، اگر مشترکان پرمصرف تنها بخشی از مصرف غیرضروری خود را کاهش دهند، میزان صرفهجویی حاصلشده میتواند از تولید چندین حلقه چاه جدید نیز مؤثرتر باشد؛ زیرا مدیریت تقاضا، سریعترین و کمهزینهترین ابزار برای عبور از روزهای اوج مصرف به شمار میرود.
در همین راستا، شرکت آب و فاضلاب سیاستهای تشویقی نیز در نظر گرفته است. بر اساس اعلام این شرکت، مشترکانی که نسبت به دوره مشابه، مصرف خود را کاهش دهند، از مشوقها و تخفیفهای پیشبینیشده در آببها بهرهمند خواهند شد؛ اقدامی که با هدف افزایش مشارکت عمومی در مدیریت مصرف دنبال میشود.
با این حال، متخصصان حوزه آب تأکید میکنند که مدیریت مصرف، اگرچه برای عبور از تابستان ضروری است، اما به تنهایی نمیتواند چالش مزمن آب در استان سمنان را برطرف کند. استان سمنان در دو دهه گذشته با کاهش بارندگی، افت سطح آبخوانها، افزایش برداشت از منابع زیرزمینی و رشد مصرف در بخشهای مختلف مواجه بوده و همین عوامل، تأمین آب پایدار را با دشواری روبهرو کرده است.
از سوی دیگر، بخش مهمی از شبکه تأمین آب استان همچنان بر منابع زیرزمینی متکی است. کارشناسان منابع آب هشدار میدهند که ادامه برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیر سفرههای زیرزمینی، علاوه بر کاهش کیفیت آب، میتواند خطر فرونشست زمین و از دست رفتن دائمی بخشی از ذخایر آبخوانها را نیز به همراه داشته باشد؛ موضوعی که در سالهای اخیر در بسیاری از دشتهای کشور مشاهده شده است.
به همین دلیل، مسئولان صنعت آب معتقدند عبور موفق از تابستان به ویژه در سالهای آینده، نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است؛ از مدیریت مصرف و کاهش هدررفت شبکه گرفته تا توسعه منابع جایگزین، نوسازی تأسیسات، اصلاح الگوی مصرف در بخشهای مختلف و استفاده از فناوریهای نوین برای پایش و مدیریت شبکه.
در این میان، نقش شهروندان همچنان تعیینکننده است. بسیاری از مصارف خانگی، بدون کاهش کیفیت زندگی، قابل مدیریت هستند؛ از کوتاهتر کردن زمان استحمام و استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف گرفته تا پرهیز از شستوشوی خودرو با شلنگ، آبیاری فضای سبز در ساعات خنک شبانهروز و جلوگیری از هدررفت آب در منازل.
در واقع، درخواست این روزهای مدیرعامل آبفای سمنان برای کاهش 20 درصدی مصرف، بیش از آنکه یک توصیه عمومی باشد، میتوان گفت که تلاشی برای خریدن زمان است؛ زمانی که میتواند شبکه آبرسانی را از روزهای اوج گرما با کمترین تنش عبور دهد و فرصت لازم را برای اجرای راهکارهای بلندمدتتر فراهم کند.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که هشدارهای تابستانی هرچند میتوانند در کوتاهمدت از فشار بر شبکه بکاهند، اما بدون سرمایهگذاری در زیرساختهای تأمین آب، مدیریت پایدار منابع زیرزمینی و اصلاح الگوی مصرف در همه بخشها، چالش آب در استان سمنان همچنان پابرجا خواهد ماند.
تابستان امسال، آزمونی دیگر برای یکی از خشکترین استانهای ایران است؛ استانی که موفقیت آن در عبور از روزهای گرم، نه فقط به ظرفیت چاهها و خطوط انتقال، بلکه به رفتار میلیونها لیتر آبی بستگی دارد که هر روز در خانههای شهروندان مصرف یا صرفهجویی میشود.
انتهای پیام/363/.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0