یادداشت| چگونه دشمن با فریب می‌جنگد؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم ، این روزها وقتی نام «جنگ» به میان می‌آید، ذهن بیشتر مردم سریع به سمت تصویر موشک‌ها، انفجارها و حملات نظامی می‌رود. طبیعی هم هست؛ وقتی خبر حمله و درگیری در فضای کشور پخش می‌شود و مردم شب‌ها با نگرانی خبرها را دنبال می‌کنند، اولین چیزی که دیده می‌شود همان آتش جنگ در آسمان است. اما شاید بد نباشد در چنین لحظاتی به حرف مردی فکر کنیم که بیش از دو هزار سال پیش درباره جنگ نوشت؛ مردی به نام سون تزو.سون تزو در کتاب معروف خود، «هنر جنگ»، جمله‌ای دارد که هنوز هم در دانشگاه‌های نظامی دنیا تدریس می‌شود: تمام جنگ بر پایه فریب است.این جمله در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد، اما وقتی کمی بیشتر به آن فکر کنیم، می‌بینیم که در واقع یکی از عمیق‌ترین توضیح‌ها درباره ماهیت جنگ است.

سون تزو می‌گوید اگر قوی هستی، خودت را ضعیف نشان بده؛ اگر نزدیک هستی، طوری رفتار کن که دشمن فکر کند دوری؛ و اگر قصد حمله داری، کاری کن طرف مقابل تصور کند که هیچ اتفاقی قرار نیست بیفتد.در واقع از نگاه او، مهم‌ترین سلاح در جنگ فقط شمشیر یا نیزه یا در دنیای امروز موشک نیست؛ *مهم‌ترین سلاح، خطا انداختن در ذهن دشمن است. اگر بتوانی طرف مقابل را وادار کنی واقعیت را اشتباه ببیند، نیمی از جنگ را برده‌ای.

وقتی به جنگ‌های مدرن نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که حرف سون تزو هنوز هم کاملاً زنده است. امروز کشورها فقط با قدرت نظامی نمی‌جنگند. در کنار میدان نبرد، میدان دیگری هم وجود دارد: میدان روایت، خبر و ذهن مردم. در این میدان، هر خبر، هر تصویر و حتی هر تحلیل می‌تواند بخشی از جنگ باشد.

گاهی دشمن تلاش می‌کند خود را گرفتار اختلافات داخلی نشان دهد. گاهی بحران‌های سیاسی یا رسانه‌ای برجسته می‌شود. گاهی هم ضعف‌هایی نمایش داده می‌شود که شاید در واقع آن‌قدرها واقعی نباشد. چرا؟ چون اگر طرف مقابل باور کند که دشمن در موقعیت ضعف قرار دارد، ممکن است تصمیم‌هایی بگیرد که دقیقاً همان چیزی باشد که طرف مقابل می‌خواهد.

سون تزو دقیقاً همین را توضیح می‌دهد. او می‌گوید بزرگ‌ترین پیروزی زمانی اتفاق می‌افتد که دشمن را بدون آنکه بفهمد در چه بازی‌ای قرار گرفته، به سمت یک تصمیم اشتباه هدایت کنی.* در چنین حالتی حتی پیش از آغاز نبرد اصلی، نتیجه تا حد زیادی تعیین شده است.در جنگ‌های امروز، ما معمولاً آن بخشی از درگیری را می‌بینیم که قابل مشاهده است؛ مانند حملات نظامی، درگیری‌ها و خبرهایی که منتشر می‌شود.

اما آنچه کمتر دیده می‌شود، همان بخشی است که در ذهن‌ها جریان دارد. فضای رسانه‌ای، روایت‌های مختلف، تحلیل‌های متضاد و موج‌های خبری می‌توانند بخشی از همان جنگی باشند که سون تزو درباره‌اش سخن گفته است.به همین دلیل در زمان جنگ، تشخیص واقعیت سخت‌تر از زمان صلح می‌شود. اطلاعات زیاد است، اما حقیقت همیشه واضح نیست. بخشی از آنچه می‌بینیم واقعیت است، اما بخشی دیگر ممکن است فقط قطعه‌ای از یک بازی بزرگ‌تر باشد.به همین دلیل بسیاری از استراتژیست‌های نظامی معتقدند جنگ‌های مدرن پیش از آنکه در میدان نبرد تعیین تکلیف شوند، در ذهن انسان‌ها تعیین تکلیف می‌شوند.

اگر ذهن جامعه دچار ترس، سردرگمی یا خطای محاسباتی شود، حتی قوی‌ترین ابزارهای نظامی هم به تنهایی نمی‌توانند نتیجه جنگ را تغییر دهند.سون تزو قرن‌ها پیش به نکته‌ای اشاره کرده بود که امروز بیش از هر زمان دیگری قابل لمس است: در هر جنگی، آنچه دیده می‌شود فقط بخشی از حقیقت است. بخش دیگر در لایه‌ای پنهان‌تر جریان دارد؛ جایی که تصمیم‌ها گرفته می‌شود، برداشت‌ها شکل می‌گیرد و محاسبات تغییر می‌کند.شاید به همین دلیل در روزهایی که خبر جنگ و درگیری زیاد شنیده می‌شود، مهم‌ترین کار فقط دنبال کردن خبرها نباشد؛ بلکه درک این باشد که پشت این خبرها چه بازی‌ای ممکن است در حال شکل گرفتن باشد.و شاید همین‌جا باید از خودمان یک سؤال مهم بپرسیم: در میان این همه خبر، تصویر و روایت از جنگ، آیا ما واقعاً تمام واقعیت را می‌بینیم، یا فقط همان بخشی را می‌بینیم که در یک بازی بزرگ‌تر قرار است ببینیم؟

یادداشت از زهرا سلیمی ، فعال رسانه‌ای و خبرنگار

انتهای پبام/