خبرگزاری تسنیم – بهارستان – احسان همتی – انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا به عنوان یکی از ارکان اصلی مردمسالاری دینی در نظام جمهوری اسلامی، نقشی بیبدیل در مدیریت محلی و توزیع عادلانه خدمات دارد. این نهاد که برآمده از بطن جامعه است، اگر با انتخابی آگاهانه و نظارتی دقیق همراه باشد، میتواند پیشران توسعه پایدار و آبادانی شهرها و روستاها باشد. با این حال، تجربیات ادوار گذشته نشان داده است که غفلت از معیارهای تخصص و تعهد، میتواند این فرصت طلایی را به تهدیدی علیه اعتماد عمومی تبدیل کند.
در آستانه برگزاری انتخابات شوراها، مسئله سلامت انتخابات و کارآمدی منتخبان بیش از پیش مورد توجه نخبگان و دلسوزان نظام قرار گرفته است. چالشهایی نظیر ورود پولهای کثیف، وعدههای غیرعملی و از همه مهمتر آفت قومگرایی و طایفهگری، همواره سایهای سنگین بر سر این انتخابات انداخته و مانع از شکلگیری یک پارلمان شهری متخصص و دغدغهمند شده است.
در شرایط کنونی که بازگرداندن سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی در اولویت قرار دارد، بررسی ریشههای ناکارآمدی و ارائه راهکارهای عملیاتی برای ارتقای جایگاه شوراها امری اجتنابناپذیر است. شفافیت در عملکرد، پاسخگویی به شهروندان و پرهیز از سیاستزدگی در مدیریت شهری، کلیدواژههایی هستند که باید از شعار به شعور و عمل درآیند تا شاهد تحولی بنیادین در اداره شهرها باشیم.
به همین منظور و برای واکاوی دقیقتر الزامات، فرصتها و تهدیدهای پیشروی انتخابات شوراها در منطقه غرب استان تهران، خبرنگار تسنیم در میزگرد و گفتوگویی تفصیلی با فاضل نجفی، بخشدار بوستان و حسین خانمحمدی، کارشناس مسائل سیاسی و اجتماعی و از اعضای شورای ادوار گذشته انجام داده است که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
تسنیم: مهمترین باید و نبایدهای انتخابات شوراها برای تضمین سلامت و بیطرفی چیست؟
نجفی: انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، بهدلیل گستردگی و ارتباط مستقیم با زندگی روزمره مردم، از حساسیتی دوچندان برخوردار است. نخستین و مهمترین رکن در این عرصه، بحث مشارکت مؤثر و آگاهانه شهروندان است. باید توجه داشت که اگر مردم ورودی دقیق و مسئولانه به انتخابات نداشته باشند، قطعاً خروجی صندوقها تضمینکننده مسیر توسعه نخواهد بود. وظیفه اصلی ما در وزارت کشور، فرمانداریها و بخشداریها، فراهمسازی بستر برگزاری انتخاباتی سالم، امن و رقابتی است، اما کیفیت انتخاب نهایی مستقیماً به اراده مردم باز میشود.
در بحث تضمین سلامت انتخابات، نقش هیئتهای اجرایی و نظارت بسیار حیاتی است. خوشبختانه در این دوره، با دقت نظر در انتخاب اعضای هیئتهای اجرایی و نظارت، تلاش شده است تا از افراد امین و بیطرف استفاده شود. یکی از نقاط قوت ما در دورههای اخیر، حرکت به سمت انتخابات الکترونیک بوده است. تجربه نشان داده است که الکترونیکی شدن فرآیندها، بسیاری از حواشی سنتی، خطاهای انسانی و شائبههای تخلف را که در سالهای دورتر با آن مواجه بودیم، به حداقل رسانده و سلامت فرآیند اخذ و شمارش آراء را تضمین کرده است.
علاوه بر این، نباید فراموش کرد که بیطرفی مجریان و ناظران، خط قرمز است. قانونگذار چارچوبهای مشخصی را برای تبلیغات و رفتارهای انتخاباتی تعیین کرده است. رعایت این بایدها و نبایدها از سوی نامزدها و هوادارانشان و برخورد قاطع با تخلفات احتمالی، ضامن سلامت انتخابات است. هدف نهایی ما این است که خروجی صندوقهای رأی، دقیقاً همان اراده مردم باشد و انشاءالله با تمهیدات اندیشیده شده، شاهد یکی از سالمترین و کمحاشیهترین انتخاباتها در سطح منطقه و شهرستان باشیم.
تسنیم: یک شورای شهر کارآمد چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
خانمحمدی: مهمترین و بنیادیترین ویژگی یک عضو شورای کارآمد، امانتداری است. آرای مردم و کرسی شورا، یک امانت سنگین است. همانطور که شما حاضر نیستید خانواده یا اموال گرانقیمت خود را به دست فردی ناشناس یا غیرمطمئن بسپارید، مردم نیز نباید سرنوشت شهر و بیتالمال را به دست کسانی بسپارند که امتحان خود را در پاکدستی پس ندادهاند. متأسفانه ریشه بسیاری از مشکلات گذشته، غفلت از همین اصل ساده اما حیاتی بوده است.
ویژگی دوم، تخصص و دانش است. مدیریت شهری امروز یک علم پیچیده است. یک عضو شورا باید سطحی از تخصص و بینش را داشته باشد که حتی فراتر از مدیران اجرایی شهر باشد تا بتواند بر آنها نظارت کند. اگر عضو شورا دانش کافی در حوزههای شهری، حقوقی یا اقتصادی نداشته باشد، نمیتواند بر عملکرد شهردار نظارت کند و عملاً به یک ماشین امضا تبدیل میشود. شورای کارآمد شورایی است که با دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و نخبگان در ارتباط باشد و برای اقتصاد شهر برنامه داشته باشد.
سومین ویژگی، استقلال رأی و شجاعت است. عضو شورا نباید وامدار جریانات قدرت و ثروت باشد. اگر نمایندهای با هزینههای گزاف و حمایتهای پشت پرده وارد شورا شود، استقلال خود را از دست میدهد. یک شورای کارآمد متشکل از افرادی است که دغدغه اصلیشان حل مشکلات مردم است، نه تامین منافع پیمانکاران یا گروههای خاص. تجربه نشان داده است که هر جا تخصص با تعهد و امانتداری همراه شده، شاهد تحول در شهر بودهایم.
تسنیم: انتخابات شوراها چه فرصتهایی برای توسعه محلی و مشارکت مردم ایجاد میکند؟
نجفی: شوراها در واقع تبلور پارلمان محلی هستند و قانونگذار اختیارات بسیار وسیع و مؤثری را برای آنها در نظر گرفته است. این نهاد تنها متولی شهرداری نیست، بلکه بر اساس قانون، وظیفه راهبری توسعه و پیشرفت همهجانبه شهر و روستا را بر عهده دارد. شورای شهر و روستا این ظرفیت را دارد که به عنوان نماینده مستقیم مردم، از تمامی ادارات و حتی دستگاههای استانی مطالبهگری کند و پیگیر حل مشکلات زیرساختی باشد. این یک فرصت بینظیر برای تمرکززدایی و مدیریت امور به دست خود مردم است.
تمام برنامهریزیهای کلان توسعهای، از جمله تعیین کاربریها، طرحهای تفصیلی، توزیع سرانههای فضایی و خدماتی و مدیریت منابع مالی شهر، مستقیماً با تصمیم و نظارت شورا انجام میشود. بنابراین، انتخابات شورا فرصتی است تا مردم با انتخاب افراد متخصص، دلسوز و دارای برنامه، سرنوشت توسعه محل زندگی خود را تعیین کنند. اگر شهروندان افرادی را انتخاب کنند که نگاهی علمی و تخصصی به مدیریت شهری داشته باشند، میتوانیم شاهد جهش در پروژههای عمرانی و رفاهی باشیم.
علاوه بر جنبههای عمرانی، شوراها بسترساز مشارکت اجتماعی هستند. وقتی مردم احساس کنند که نمایندگان واقعی آنها در رأس تصمیمگیریهای محلی قرار دارند، انگیزه بیشتری برای مشارکت در اداره امور شهر پیدا میکنند. توسعه پایدار تنها زمانی محقق میشود که مردم خود را در مدیریت شهر سهیم بدانند و شوراها دقیقاً همان حلقه وصلی هستند که میتوانند این سرمایه اجتماعی را به میدان عمل و توسعه زیرساختها هدایت کنند.
تسنیم: انتخابات پیشرو تا چه حد میتواند به افزایش مشارکت و سرمایه اجتماعی کمک کند؟
خانمحمدی: انتخابات شوراها، نماد عینی مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خویش است. بر اساس فصل هفتم قانون اساسی، کلیه برنامههای اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی در سطح محلی باید با نظارت شوراها انجام شود. این نهاد ریشه در مبانی قرآنی ما دارد، آیاتی همچون و امرهم شوری بینهم نشاندهنده جایگاه رفیع مشورت و خرد جمعی است. وقتی مردم ببینند که نهاد شورا واقعاً در حل معضلات روزمره آنها اثرگذار است، انگیزه مشارکتشان چندین برابر میشود.
انتخابات پیشرو فرصتی است تا با انتخاب افراد اصلح، فاصله میان مردم و حاکمیت کاهش یابد. اگر مردم احساس کنند که منتخبانشان صدای رسای آنها هستند و مشکلاتشان را بدون واسطه به گوش مسئولان میرسانند و حل میکنند، سرمایه اجتماعی نظام تقویت میشود. مشارکت بالا در انتخابات شوراها، پشتوانهای قوی برای مدیریت شهری ایجاد میکند و به مدیران جرأت میدهد تا تصمیمات بزرگ و توسعهگرا بگیرند.
البته شرط این افزایش مشارکت، عملکرد صادقانه نامزدهاست. مردم ما هوشمند هستند و فرق خدمت صادقانه را با شعارهای توخالی تشخیص میدهند. اگر نامزدها با صداقت وارد میدان شوند و برنامه ارائه دهند، قطعاً شاهد حضور گسترده مردم پای صندوقهای رأی خواهیم بود. این حضور نه تنها مشروعیت شورا را بالا میبرد، بلکه به انسجام ملی و محلی نیز کمک شایانی خواهد کرد.
تسنیم: به نظر شما مهمترین تهدید انتخابات شوراها در منطقه چیست؟
نجفی: متأسفانه یکی از آسیبهای جدی و دیرینهای که بهویژه در شهرهای اقماری استان تهران و مناطقی مانند بهارستان با آن مواجه هستیم، غلبه نگاههای قومگرایی و طایفهگری بر شایستهسالاری است. این مسئله بزرگترین تهدید برای کارآمدی شوراها محسوب میشود. وقتی معیار انتخاب، به جای تخصص، تعهد و کارنامه اجرایی، صرفاً همزبانی یا همقبیله بودن باشد، نخبگان و متخصصان واقعی از گردونه مدیریت شهری حذف میشوند.
آسیب این نگاه زمانی مشخص میشود که افرادی بدون تخصص لازم و صرفاً با اتکا به آرای قومیتی وارد پارلمان شهری میشوند. نتیجه این امر، تصمیمگیریهای غیرکارشناسی، هدررفت منابع شهر و در نهایت عقبماندگی منطقه خواهد بود. شهروندان باید آگاه باشند که مدیریت یک شهر پیچیده، نیازمند دانش شهرسازی، اقتصاد، جامعهشناسی و مدیریت است و این تخصصها با تعصبات قومی قابل جایگزینی نیستند.
امیدواریم در انتخابات پیشرو، با ارتقای سطح آگاهی عمومی، شاهد تغییر این رویه باشیم. بهترین برآیند انتخابات زمانی حاصل میشود که افرادی که بیشترین امانتداری و بالاترین تخصص را دارند، فارغ از قومیتشان انتخاب شوند. عبور از طایفهگرایی و رسیدن به انتخاب بر مبنای شایستگی، بلوغ سیاسی و اجتماعی شهروندان را نشان میدهد و میتواند مسیر آینده شهر را از بنبستهای مدیریتی نجات دهد.
تسنیم: ریشههای اصلی فساد و ناکارآمدی شوراها را در چه میدانید؟
خانمحمدی: ریشه اصلی بسیاری از ناکارآمدیها و فسادها، به انتخاب اولیه باز میگردد. وقتی ما در انتخاب دقت نمیکنیم، تبعات آن گریبان شهر را میگیرد. من همیشه مثال میزنم که انسان برای خرید یک لباس ساده یا یک تصمیم شخصی ساعتها مشورت میکند، اما گاهی برای انتخاب کسی که قرار است 4 سال بر تمام شئون شهر مسلط باشد، دقت کافی به خرج نمیدهد. ورود افراد ناصالح، بدون تخصص و با انگیزههای مالی به شورا، سرچشمه فساد است.
عامل دوم، ضعف نظارت است. هم نظارت مردم بر شورا و هم نظارت نهادهای بالادستی. نباید اجازه داد تخلف به رویه تبدیل شود و سپس برخورد کرد. سیستمهای نظارتی باید آنقدر قوی و هوشمند باشند که از همان ابتدا مانع شکلگیری نطفه فساد شوند. تبانی با پیمانکاران، عدم شفافیت در قراردادها و تصمیمگیریهای پشت درهای بسته، همگی ناشی از نبود نظارت مستمر و دقیق است.
عامل سوم، عدم آموزش و توجیه اعضاست. گاهی فردی وارد شورا میشود اما به وظایف قانونی و حدود اختیارات خود آگاه نیست. این ناآگاهی باعث میشود یا دخالتهای نابجا در اجرا داشته باشد یا در دام تخلفات ناخواسته بیفتد. بنابراین، ترکیبی از انتخاب غلط، نظارت ضعیف و فقدان آگاهی حقوقی، مثلثی را میسازد که خروجی آن ناکارآمدی و فساد در پارلمان شهری است.
تسنیم: با توجه به برخی فسادها در شوراها، برای بازگشت اعتماد مردم چه اقداماتی در نظر گرفته شده است؟
نجفی: بازگرداندن اعتماد عمومی، حیاتیترین مسئله امروز ماست. شورای شهر به واسطه اختیارات وسیع مالی و نظارتی که بر شهرداریها دارد، همواره در معرض لغزش قرار دارد. منابع عظیمی که از محل ارزش افزوده و درآمدهای محلی حاصل میشود، نیازمند مدیریت پاکدستانه است. راهکار اصلی برای مقابله با فساد و بازگشت اعتماد «شفافیت» است. شوراها موظفند شرایطی را فراهم کنند که جلساتشان علنی و با حضور اصحاب رسانه و مردم برگزار شود.
ما در مدیریت شهری چیزی به نام محرمانه نداریم، مگر در موارد خاص امنیتی. تمام قراردادها، هزینههای عمرانی، درآمدهای شهرداری و توافقات باید در اتاق شیشهای و در منظر قضاوت عموم قرار گیرد. وقتی مردم ببینند که تابلوی اعلانات شهرداری و شورا، ریز هزینهها و درآمدها را منتشر میکند و جلسات شورا بهصورت زنده یا با حضور خبرنگاران برگزار میشود، شایعات و سوءتفاهمها از بین میرود و اعتماد باز میگردد.
علاوه بر شفافیت داخلی، لایههای نظارتی نیز باید تقویت شوند. نظارت هیئتهای تطبیق مصوبات در فرمانداریها، بازرسیها و نهادهای نظارتی قضایی و امنیتی باید پیشگیرانه و قاطع باشد. البته نظارت اصلی با خود مردم است؛ اگر مردم در جریان امور باشند، خودشان بهترین ناظر خواهند بود. توصیه اکید من به نامزدهای جدید این است که از همین ابتدا عهد ببندند که عملکردی شفاف داشته باشند. پنهانکاری بستر فساد است و شفافیت، ضامن سلامت و اعتماد.
تسنیم: برای کاهش دلزدگی مردم و افزایش مشارکت آگاهانه چه راهکاری پیشنهاد میکنید؟
خانمحمدی: کلید حل این مشکل، صداقت و عملگرایی است. مردم از وعدههای توخالی خسته شدهاند. نامزدها نباید قولهایی بدهند که خارج از اختیارات قانونی شورا است یا منابع مالی آن وجود ندارد. وقتی قولی داده میشود و عمل نمیشود، اعتماد مردم سلب میشود و این بزرگترین ضربه به مشارکت است. نامزدها باید برنامههای واقعی و قابل سنجش ارائه دهند و پس از انتخاب نیز بهطور مرتب به مردم گزارش دهند.
راهکار عملی دیگر، ایجاد مکانیسمهای مشارکت مستمر مردم در طول دوره 4 ساله است. ما در دوره چهارم شورای شهر تجربه موفقی تحت عنوان اتاق فکر و مدیریت داشتیم که در آن از نخبگان، معتمدین محلات و اقشار مختلف دعوت میکردیم تا در تصمیمگیریها مشارکت کنند. شورا نباید به یک جزیره جداافتاده تبدیل شود. باید فضا را باز کرد تا رسانهها و نمایندگان افکار عمومی در جلسات حضور داشته باشند و نقد کنند.
در نهایت، باید فرهنگ مطالبهگری را تقویت کرد. مردم باید بدانند که با انداختن رأی در صندوق، کارشان تمام نمیشود، بلکه تازه آغاز میشود. نظارت همگانی و پرسشگری از اعضای شورا، آنها را وادار به پاسخگویی میکند. اگر شفافیت حاکم شود و مردم ببینند که نظراتشان در اداره شهر تأثیر دارد، قطعاً دلزدگیها کاهش یافته و شاهد مشارکتی آگاهانه و پرشور خواهیم بود.
.
انتهای پیام/
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0