به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان،در سرزمینی که خشکسالی و کاهش منابع آب زیرزمینی به یکی از جدیترین چالشهای بخش کشاورزی تبدیل شده، قناتها همچنان بهعنوان یکی از ماندگارترین سازههای آبی ایران، نقش مهمی در تداوم حیات روستاها و مزارع ایفا میکنند.
در شهرستان سمنان نیز احیا و مرمت قنوات، بار دیگر بهعنوان راهکاری عملی برای حفظ آب پایدار و کاهش آسیبهای ناشی از کمآبی در دستور کار قرار گرفته است.
قنات؛ سازهای تاریخی با نقشی راهبردی در بحران آب امروز
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم قنات در استانهای خشک و نیمهخشک، تنها یک سازه سنتی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی تأمین آب به شمار میرود.
کارشناسان حوزه آب معتقدند احیای این شبکههای زیرزمینی میتواند در دورهای که فشار بر سفرههای آب زیرزمینی افزایش یافته، بخشی از بار تأمین آب کشاورزی را از دوش منابع آسیبپذیر بردارد.
سمنان کمبارش و ضرورت بازگشت به روشهای بومی تأمین آب
در سمنان، که اقلیم خشک و کمبارش آن همواره کشاورزی را با محدودیتهای جدی روبهرو کرده، مرمت قنوات بیش از آنکه اقدامی عمرانی باشد، یک تصمیم راهبردی برای حفظ تولید است.
این اقدام بهویژه برای کشاورزانی که معیشتشان به جریان پیوسته آب وابسته است، معنای مستقیم و ملموسی دارد و میتواند از افت تولید و رها شدن اراضی جلوگیری کند.
جزئیات مرمت 5 قنات و تخصیص 16 میلیارد ریال اعتبار
بر پایه دادههای منتشرشده، برای مرمت پنج رشته قنات در مناطق آهوان، جام و دوزهیر شهرستان سمنان، 16 میلیارد ریال اعتبار تخصیص یافته است؛ رقمی که نشان میدهد نگاه حمایتی به احیای منابع سنتی آب، در کنار طرحهای نوین مدیریت آب، همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است.
این اعتبار برای قنوات شریعتآباد، پرویزآباد و ابراهیمآباد در آهوان شمالی، ویراب جام و حسینآباد دوزهیر هزینه شده است.
مرمت قنوات در چنین مناطقی، تنها به معنای لایروبی یا بازسازی مسیرهای قدیمی آب نیست، بلکه در عمل نوعی سرمایهگذاری برای کاهش ریسک تولید کشاورزی محسوب میشود.
در شرایطی که منابع آب سطحی و زیرزمینی با فشار مضاعف مواجهاند، بازگرداندن قناتها به چرخه بهرهبرداری، میتواند به افزایش تابآوری روستاها کمک کند.
از سوی دیگر، قناتها در فرهنگ توسعه آب در ایران، نماد سازگاری انسان با اقلیم خشک بودهاند و هنوز هم در بسیاری از نقاط کشور، کارکرد خود را از دست ندادهاند.
گزارشهای مرتبط با مرمت قنات در استانهای مختلف نشان میدهد که این سازهها، اگرچه تاریخی هستند، اما همچنان ظرفیت اثرگذاری در معیشت و تولید دارند و نباید بهعنوان میراثی صرفاً نمادین به آنها نگاه کرد.
در سمنان نیز تجربه مرمت قنوات میتواند به کاهش وابستگی بخشی از اراضی کشاورزی به منابع ناپایدار کمک کند.
این موضوع بهویژه در مناطقی که با افت سطح آب زیرزمینی و محدودیت تأمین آب مواجهاند، اهمیت دوچندان دارد و میتواند در کنار سایر سیاستهای صرفهجویی، بخشی از راهحل بحران باشد.
در سطحی گستردهتر، احیای قنوات فقط به نفع کشاورزان نیست؛ بلکه در زنجیره تأمین غذا، تثبیت اشتغال روستایی و جلوگیری از مهاجرت از روستاها نیز اثرگذار است.
به همین دلیل، مرمت این سازههای آبی را میتوان یکی از مصادیق روشن حمایت از تولید پایدار و امنیت غذایی در مناطق کمآب دانست.
با توجه به تداوم خشکسالی در بخشهایی از کشور و افزایش حساسیت نسبت به آینده منابع آبی، طرحهایی مانند مرمت قنوات در سمنان نشان میدهد که راهحلهای بومی و کمهزینه همچنان میتوانند در کنار سیاستهای کلان آب، نقش تعیینکننده داشته باشند؛ بهویژه آنجا که هدف، حفظ جریان آب، ماندگاری کشاورزی و تقویت زیست روستایی باشد.
مهرازکاظمی،مدیرجهادکشاورزی شهرستان سمنان،در گفت و گو با خبرنگار تسنیم، گفت: برای اجرای پنج طرح احیا و مرمت قنات در مناطق آهوان، جام و دوزهیر شهرستان سمنان در مجموع 16 میلیارد ریال اعتبار اختصاص یافته است.
وی با اشاره به محل اجرای این طرحها افزود: عملیات مرمتی در قنوات شریعتآباد، پرویزآباد و ابراهیمآباد در محدوده آهوان شمالی انجام شده و همچنین قناتهای ویراب جام و حسینآباد دوزهیر نیز در قالب این طرحها بازسازی و ایمنسازی شدهاند.
وی ادامه داد: این اقدامات با هدف افزایش ضریب ایمنی سازههای قناتی و همچنین تأمین پایدار منابع آب مورد نیاز بخش کشاورزی در این مناطق انجام گرفته است.
کاظمی بیان کرد: قناتها بهعنوان یکی از مهمترین منابع سنتی تأمین آب در مناطق خشک و نیمهخشک کشور نقش مهمی در استمرار فعالیتهای کشاورزی ایفا میکنند.
وی اظهار کرد: احیا و مرمت این قنوات موجب شده دسترسی کشاورزان به منابع آب مطمئن و پایدار بهبود یابد و امکان برنامهریزی مناسبتری برای تولید محصولات کشاورزی فراهم شود.
کاظمی خاطرنشان کرد: تقویت زیرساختهای آبی در بخش کشاورزی از جمله راهکارهای مهم برای حفظ تولید و افزایش بهرهوری در مناطق کمآب به شمار میرود.
وی اضافه کرد: اجرای چنین طرحهایی علاوه بر پایداری منابع آب، در ارتقای امنیت غذایی منطقه و حمایت از فعالیت کشاورزان نیز نقش مؤثری دارد.
با توجه به تشدید بحران آب در بسیاری از استانهای کشور، کارشناسان حوزه منابع آب معتقدند بازگشت به روشهای بومی مدیریت آب میتواند بخشی از فشار بر سفرههای زیرزمینی را کاهش دهد.
در ایران هزاران رشته قنات طی قرنها نقش اصلی در تأمین آب کشاورزی و شرب روستاها داشتهاند و هنوز نیز در بسیاری از مناطق خشک و نیمهخشک فعال هستند.
استان سمنان نیز به دلیل اقلیم کمبارش و وابستگی بالای بخش کشاورزی به منابع زیرزمینی، از جمله مناطقی است که احیای قنوات در آن اهمیت راهبردی پیدا کرده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از دستگاههای اجرایی بخش کشاورزی، بخش قابل توجهی از قنوات کشور طی دهههای اخیر به دلیل افت سطح آب زیرزمینی، ریزش میلهها، رسوبگذاری و کاهش نگهداری از چرخه بهرهبرداری خارج شدهاند.
در چنین شرایطی مرمت قنوات علاوه بر احیای جریان آب، میتواند از اتلاف منابع آب زیرزمینی جلوگیری کند و توزیع طبیعی آب را در زمینهای کشاورزی بهبود ببخشد.
مزیتهای فنی قنات در برابر چاههای عمیق و منابع ناپایدار
کارشناسان منابع آب تأکید میکنند که قناتها از نظر فنی یکی از پایدارترین شیوههای برداشت آب به شمار میروند؛ زیرا برخلاف چاههای عمیق، برداشت آب در آنها متناسب با ظرفیت طبیعی سفره آب زیرزمینی انجام میشود.
همین ویژگی سبب شده است که در سالهای اخیر در بسیاری از سیاستهای مدیریت منابع آب کشور، توجه دوبارهای به احیا و بازسازی قنوات صورت گیرد.
از جنبه اقتصادی نیز مرمت قنوات در مقایسه با برخی طرحهای پرهزینه انتقال آب، هزینه بهمراتب کمتری دارد و در عین حال اثر مستقیمتری بر تولید کشاورزی محلی میگذارد.
در استانهایی مانند سمنان که بخش مهمی از اقتصاد روستایی به کشاورزی وابسته است، تقویت زیرساختهای سنتی تأمین آب میتواند به تثبیت تولید و جلوگیری از کاهش سطح زیرکشت کمک کند.
تأثیر احیای قنوات بر معیشت روستایی و امنیت غذایی منطقه
از سوی دیگر، بسیاری از کارشناسان توسعه روستایی معتقدند احیای قنوات علاوه بر تأمین آب، در حفظ جمعیت روستایی نیز نقش دارد. کاهش دسترسی به منابع پایدار آب در سالهای گذشته یکی از عوامل اصلی مهاجرت از روستاها بوده و تقویت زیرساختهای آبی میتواند تا حدی از این روند جلوگیری کند و زمینه تداوم فعالیتهای کشاورزی را فراهم سازد.
قنوات؛ از میراث جهانی تا ابزار مدیریت پایدار منابع آب
در کنار این موضوع، توجه به قنوات بهعنوان میراث فنی و تاریخی ایران نیز اهمیت دارد.
برخی از قنوات ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند و نشاندهنده دانش مهندسی بومی در مدیریت منابع آب در مناطق خشک هستند.
استمرار مرمت و نگهداری این سازهها علاوه بر کارکرد اقتصادی، به حفظ این میراث ارزشمند نیز کمک میکند.
در مجموع، احیا و مرمت قنوات در مناطقی مانند شهرستان سمنان را میتوان گامی در جهت مدیریت پایدار منابع آب، تقویت تولید کشاورزی و افزایش تابآوری مناطق روستایی در برابر کمآبی دانست؛ اقدامی که اگر بهصورت مستمر و در مقیاس گسترده دنبال شود، میتواند به یکی از ابزارهای مهم کشور برای سازگاری با شرایط اقلیمی خشک و کاهش فشار بر منابع آبی تبدیل شود.
گزارش از علیرضا رحیمیان
انتهای پیام /363/
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0