یادداشت| بازخوانی گردشگری در دوران رکود

به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، گردشگری ایران در شرایط کنونی، بیش از هر زمان دیگری درگیر رکودی عمیق و فراگیر شده است؛ رکودی که ریشه در یک بحران اجتماعی چندلایه دارد و آثار آن، تمامی رسته‌ها و زنجیره خدمات گردشگری را دربرگرفته است. کاهش محسوس تقاضای سفر، افت توان اقتصادی خانوارها، نااطمینانی اجتماعی و تضعیف چشم‌انداز آینده، موجب شده صنعت گردشگری از یک فعالیت پویا و امیدآفرین، به بخشی شکننده و آسیب‌پذیر تبدیل شود.

این وضعیت، صرفاً یک افت مقطعی یا نوسان فصلی نیست؛ بلکه نشانه ورود گردشگری به دوره‌ای است که در آن، الگوهای پیشین سیاست‌گذاری، مدل‌های سنتی کسب‌وکار و حتی شیوه‌های رایج تبلیغ و بازاریابی، کارایی خود را از دست داده‌اند. از این رو، «بازخوانی گردشگری در دوران رکود» نه یک بحث نظری، بلکه ضرورتی راهبردی برای بقا، بازطراحی و احیای این صنعت محسوب می‌شود.

رکود گردشگری؛ بحران اعتماد و پیش‌بینی‌پذیری

برخلاف برخی دوره‌های گذشته که رکود گردشگری عمدتاً ناشی از عوامل بیرونی و کوتاه‌مدت بود، شرایط فعلی بیش از آنکه بحران سفر باشد، بحران اعتماد، امید و پیش‌بینی‌پذیری است. گردشگر، پیش از تصمیم به سفر، نیازمند احساس امنیت روانی، ثبات نسبی و اطمینان از بازگشت سرمایه زمانی و مالی خود است.

 در غیاب این مؤلفه‌ها، سفر به یکی از نخستین گزینه‌هایی تبدیل می‌شود که از سبد مصرف خانوار حذف می‌شود.

در سوی دیگر، فعالان گردشگری با افزایش هزینه‌ها، کاهش نقدینگی، بدهی‌های انباشته و فرسودگی سرمایه انسانی مواجه‌اند. ادامه این روند، خطر خروج دائمی بسیاری از بنگاه‌ها و نیروهای متخصص از صنعت گردشگری را در پی دارد؛ موضوعی که پیامدهای آن، حتی در دوران بازگشت رونق نیز جبران‌پذیر نخواهد بود.

چالش‌های اصلی گردشگری در شرایط رکود

تحلیل وضعیت موجود نشان می‌دهد که گردشگری ایران در شرایط رکود با چند چالش هم‌زمان مواجه است:

شکنندگی اقتصادی بنگاه‌های کوچک و متوسط گردشگری

تضعیف و مهاجرت سرمایه انسانی متخصص

کاهش نوآوری، خلاقیت و ریسک‌پذیری در کسب‌وکارها

گسست تدریجی پیوند گردشگری با جوامع محلی

فقدان سیاست‌های مشخص و ضدچرخه‌ای برای دوران رکود

این چالش‌ها نشان می‌دهد که عبور از رکود، صرفاً با تزریق منابع مالی یا انتظار برای بهبود شرایط عمومی ممکن نخواهد بود.

تغییر پارادایم؛ از رشد کمی به تاب‌آوری هوشمند

در دوران رکود، لازم است نگاه به گردشگری از «رشد کمی و افزایش تعداد گردشگر» به «تاب‌آوری، انطباق و بازطراحی» تغییر یابد. گردشگری در این دوره می‌تواند و باید نقش‌های متفاوتی ایفا کند: حفظ حداقلی اشتغال، تقویت اقتصاد محلی، ایجاد امید اجتماعی، و صیانت از سرمایه‌های فرهنگی و طبیعی.
بازخوانی گردشگری در دوران رکود، به معنای پذیرش این واقعیت است که همه چیز نباید متوقف شود، اما همه چیز نیز نباید به شیوه گذشته ادامه یابد.

راهکارهای عملیاتی برای بازطراحی و احیای گردشگری

در سطح سیاست‌گذاری طراحی بسته‌های حمایتی هدفمند و هوشمند، متناسب با شرایط بنگاه‌ها و مناطق، تسهیل مقررات، تعلیق یا بازطراحی برخی الزامات مالی و اداری، و تمرکز بر سیاست‌های حفظ بقا به‌جای انتظار برای رونق سریع، از مهم‌ترین اقدامات ضروری است.

در سطح کسب‌وکارها بازطراحی مدل‌های اقتصادی، کاهش هزینه‌های ثابت، تنوع‌بخشی به منابع درآمد، حرکت به سمت بازارهای نزدیک و سفرهای کوتاه‌مدت، و تقویت همکاری‌های شبکه‌ای میان فعالان گردشگری، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور از رکود داشته باشد.

در سطح محصول گردشگری توسعه محصولات کم‌هزینه، تجربه‌محور و مبتنی بر فرهنگ و زندگی بومی، گردشگری روستایی، طبیعت‌محور مسئولانه و گردشگری سلامت و تندرستی، از جمله مسیرهای واقع‌بینانه برای حفظ پویایی گردشگری در شرایط فعلی است.

کلام آخر اینکه، رکود گردشگری اگرچه تهدیدی جدی برای اقتصاد و اشتغال این بخش است، اما هم‌زمان می‌تواند فرصتی برای بازاندیشی در مسیر طی‌شده باشد. اگر این دوره با تصمیم‌های تحلیلی، هوشمندانه و متناسب با واقعیت‌های اجتماعی مدیریت شود، می‌توان از دل آن، گردشگری‌ای تاب‌آورتر، بومی‌تر و انسانی‌تر بازآفرینی کرد.

امروز، بازخوانی گردشگری در دوران رکود، یک انتخاب نیست؛ ضرورتی ملی است برای حفظ سرمایه‌های انسانی، فرهنگی و اقتصادی این صنعت آمادگی برای آینده‌ای که تنها کسب‌وکارهای منعطف و بازطراحی‌شده، توان بازگشت و رشد در آن را خواهند داشت.

یادداشت| مهران حسنی پژوهشگر و تحلیلگر سیاست‌های توسعه گردشگری عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران   

انتهای پیام/