طراحی نظام «علم‌سنجی علوم اسلامی» در دستور کار حوزه

به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، آیت‌الله اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه کشور در نشست صمیمی با برگزیدگان بیست‌وهفتمین همایش کتاب سال حوزه که در مدرسه امام موسی کاظم(ع) برگزار شد، با اشاره به برخی برنامه‌ها و ایده‌های در دست بررسی، اظهار کرد: از آغاز مسئولیت در مدیریت حوزه، در کنار ده‌ها برنامه جدید که با تلاش همکاران دنبال شد، برخی ایده‌های مهم نیز مطرح بوده که هنوز به مرحله اجرا نرسیده یا نیمه‌کاره باقی مانده است.

مدیر حوزه‌های علمیه یکی از این ایده‌های مهم را ایجاد نظام «علم‌سنجی در علوم اسلامی» عنوان کرد و گفت: امروز در کشور سازوکارهایی برای ارزیابی و رتبه‌بندی کتاب‌های دینی وجود دارد، اما آنچه جای آن خالی است، سنجش علمی و رتبه‌بندی تولیدات علمی در حوزه علوم اسلامی با محوریت خود حوزه‌های علمیه است.

وی با تأکید بر اینکه حوزه کانون تولید علم دین و معارف الهی است، افزود: حوزه باید شاخص‌ها و نظام رتبه‌بندی خاص خود را در قلمرو علوم اسلامی طراحی و اجرا کند؛ همان‌گونه که در جهان، نظام‌های رتبه‌بندی علمی در حوزه‌های مختلف وجود دارد، در قلمرو علوم اسلامی نیز این امر باید با ابتکار و مدیریت حوزه سامان یابد.

اعرافی تصریح کرد: مقدمات این طرح در دوره‌های گذشته پیگیری شده و طرح اولیه آن نیز تهیه شده است، اما هنوز به مرحله تحقق نهایی نرسیده و امیدواریم در این دوره با آماده‌سازی نهایی و اخذ مصوبات لازم از شورای عالی حوزه، امکان اجرای آن فراهم شود.

«کتاب سال دین» فراتر از کتاب سال حوزه

وی از ایده «کتاب سال دین» به عنوان طرحی مکمل و در عین حال مستقل یاد کرد و گفت: در این طرح، حوزه‌های علمیه به ارزیابی آثار دینی در سطحی فراتر از مرزبندی‌های حوزه و دانشگاه و حتی ایران و غیرایران خواهند پرداخت. این اقدام می‌تواند به مرجعیت علمی حوزه در عرصه تولیدات دینی کمک کند.

مدیر حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به گستردگی این دو پروژه، خاطرنشان کرد: علم‌سنجی در علوم اسلامی و کتاب سال دین، هر دو از طرح‌های کلان و راهبردی حوزه هستند که نیازمند طراحی دقیق، اجماع نخبگانی و پشتوانه ساختاری مناسب‌اند.

اعرافی به تحولات ساختاری در حوزه علوم اسلامی پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: در سه دهه اخیر، حدود 50 رشته تخصصی علوم اسلامی در دانشگاه‌ها شکل گرفته که تاکنون نزدیک به 100 هزار فارغ‌التحصیل داشته و هم‌اکنون نیز حدود 100 هزار دانشجو در این رشته‌ها از مقطع کارشناسی تا دکتری مشغول تحصیل هستند.

وی افزود: این رشته‌ها در حوزه‌هایی همچون فقه، کلام، حدیث، تفسیر و دیگر شاخه‌های علوم اسلامی تعریف شده‌اند؛ در حالی که پیش از طراحی «درختواره علوم حوزوی»، تعداد رشته‌های رسمی حوزه بسیار محدودتر بود.

مدیر حوزه‌های علمیه کشور با بیان اینکه در درختواره جدید علوم حوزوی، حدود 400 قلمرو علمی در مقاطع مختلف طراحی شده که نزدیک به 100 مورد آن در حال اجراست، اظهار داشت: گسترش رشته‌های علوم اسلامی در دانشگاه‌ها فرصت مهمی برای تعمیق دانش دینی است، هرچند نیازمند تأمل و برنامه‌ریزی راهبردی نیز هست.

تحصیل حوزویان در علوم انسانی و پایه

وی به حضور حوزویان در رشته‌های مختلف دانشگاهی اشاره کرد و گفت: حدود 10 هزار نفر از حوزویان در سال‌های اخیر در رشته‌های متنوعی از علوم انسانی تا علوم پایه و حتی رشته‌های فنی و فناوری به تحصیل پرداخته یا مشغول تحصیل‌اند. این روند، ظرفیت ارزشمندی برای پیوند میان دانش حوزوی و علوم جدید ایجاد می‌کند.

اعرافی تصریح کرد: اگر نقشه راهی جامع در این زمینه طراحی شود، می‌توان انتظار داشت در حوزه‌هایی مانند فلسفه فیزیک، فلسفه علوم پایه و مباحث میان‌رشته‌ای، شاهد شکل‌گیری جریان‌های علمی مؤثر و صاحب‌نظران برجسته باشیم.

مدیر حوزه‌های علمیه کشور در ادامه با اشاره به راه‌اندازی و توسعه «سامانه محققان و پژوهشگران حوزه» گفت: در حال حاضر 24 هزار و 360 نفر از حوزویان در این سامانه دارای پرونده فعال هستند و بیش از 135 هزار اثر علمی در آن ثبت و اثرسنجی شده است.

وی افزود: نظام رتبه‌بندی پژوهشگران حوزوی که طی سال‌های گذشته طراحی و اجرایی شده، می‌تواند زمینه‌ساز ساماندهی منظومه‌ای منسجم از فعالیت‌های پژوهشی در حوزه باشد.

حمایت از «محققان درون‌حوزه‌ای» در طرح هدفمندی

اعرافی با اشاره به اجرای «طرح هدفمندی» در حوزه‌های علمیه گفت: در این طرح، علاوه بر اساتید تمام‌وقت، عنوان «محقق درون‌حوزه‌ای» نیز به رسمیت شناخته شده است؛ یعنی پژوهشگرانی که در درون نظام حوزه به تولید علم می‌پردازند و در نهادهای دیگر استخدام نشده‌اند.

وی ادامه داد: در حال حاضر حدود 100 تا 200 نفر مشمول این حمایت‌ها شده‌اند و از برخی خدمات و تسهیلات بهره‌مند می‌شوند. این اقدام، گامی در جهت تقویت هویت پژوهش در سنت اصیل حوزوی است.

مدیر حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به راه‌اندازی دبیرخانه حمایت از طرح‌های پژوهشی مورد نیاز نظام، گفت: این دبیرخانه طی دو تا سه سال اخیر فعال شده و تاکنون بین 300 تا 400 طرح و پروژه را که مبتنی بر نیازهای دستگاه‌های مختلف کشور بوده، مورد حمایت قرار داده است.

عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه توضیح داد: در این سازوکار، موضوعات مورد نیاز دستگاه‌ها احصا و به مراکز یا شخصیت‌های علمی حقیقی و حقوقی ارجاع می‌شود تا پس از پژوهش، نتایج آن در اختیار نهادهای مربوط قرار گیرد.

تأثیرگذاری حوزه در اصلاح لوایح و اسناد

اعرافی همچنین به نقش حوزه در بررسی و اصلاح اسناد و لوایح کشور اشاره کرد و گفت: در پنج تا شش سال اخیر، حدود 15 مورد از لوایح، قوانین یا اسناد مهم با ورود کارشناسی حوزه مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته که در برخی موارد، متن یک لایحه یا سند به‌طور کامل تغییر یافته است.

مدیر حوزه‌های علمیه کشور در پایان با تأکید بر لزوم افق‌گشایی در عرصه پژوهش‌های حوزوی، ابراز امیدواری کرد که با هم‌افزایی نخبگان و برنامه‌ریزی دقیق، طرح‌های راهبردی حوزه در حوزه علم‌سنجی، ارزیابی آثار دینی و تقویت پژوهش‌های مسئله‌محور به مرحله اجرا و تثبیت برسد.

انتهای پیام/