نمونه‌های حکمت و فقاهت و درایت پیام نخست رهبر معظم انقلاب

به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، تحلیل محتوای متن اولین پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی نشان می دهد تعداد کل کلمات به کار رفته در متن حدود 1700 کلمه، تعداد جملات حدود 90 جمله، میانگین طول جملات 19 کلمه است. 

پرتکرارترین واژگان متن  به ترتیب، مردم/ملت با 28 تکرار، دشمن با 16 تکرار، شهید/شهادت با 14 تکرار و پس از آن، رهبر با 12،  انقلاب با 11 بار و اسلام با 10 تکرار تشکیل می دهد.

از جهت مفاهیم  مردم‌باوری با 42 مورد، دفاع و مقاومت با 35 مورد، ارزش‌های دینی با 32 مورد، رهبر و ساختار رهبری با 28 مورد و تهدید و تقابل دشمن و انتقام از متجاوز با 27 مورد بیشترین فراوانی را دارد.

در ادامه متنی که توسط  حجت‌الاسلام امین اسدپور، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم  به دست ما رسیده، از نظر شما می‌گذرد.

 بخش اول (حکمت) 

حکیمانه‌ترین بخش پیام ایشان، فراز دوم آن است، آنجا که شکوه و عزت امام شهید(رض) را در اثر تکیه به حق دانستند و نیز پیروزی و ظفر امت را در پرتو یاد و توکل بر حضرت حق و توسل به معصومین برشمردند. 

اهل حکمت تصریح دارند که در منظومه معارف اسلام حق و حقیقت با تمام شؤون و مراتب آن محوریت دارد تا آنجا که می‌توان حق و حقیقت را دال مرکزی فقه اکبر خواند که فرمود: وَبِٱلْحَقِّ أَنزَلْنَٰهُ وَبِٱلْحَقِّ نَزَلَۗ وَمَآ أَرْسَلْنَٰكَ إِلَّا مُبَشِّرࣰا وَنَذِیرا( اسراء ١٠٥) 

امتداد این نگاه در حکمت سیاسی به جمهوریت می‌رسد آنجا که همه مردم مفطور بر فطرت توحیدی و حقیقت طلبی و کمال خواهی آفریده شده‌اند. این سرشت توحیدی است که حقوق و تکالیف انسان را معنا می‌بخشد.

اولیای الهی بر خلاف طواغیت با تخاطب و آگاهی‌بخشی و هدایت به مسیر، این فطرت‌های پاک را برمی‌انگیزانند و عزم‌ها و اراده‌های آنان را به سمت آرمان‌ها بسیج می‌کنند.

لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِٱلْبَیِّنَٰتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْمِیزَانَ لِیَقُومَ ٱلنَّاسُ بِٱلْقِسْطِ( حدید ٢٥)

در پرتو چنین بینشی جمهوریت در اندیشه و سیره امام راحل عظیم الشان و امام شهید عزیزمان ژرفایی بیش از فلسفه های سیاسی رایج می‌یابد.

اولین تبلور جمهوریت در عقلانیت تحقق یافته انقلاب اسلامی، مشارکت مردم در نهضت و مبارزات بود که نهضت و انقلاب اسلامی را از تمام انقلاب‌های دیگر متمایز می‌ساخت. نهضت و انقلابی که همچنان جاری و ساری است.

تبلور دیگر جمهوریت مشارکت مردم در تعیین نظام حکومت جایگزین بود و به انتخاب نظام جمهوری اسلامی انجامید و همچنان مشروعیت بخش به این نظام است.

تبلور دیگر جمهوریت در عقلانیت انقلاب مشارکت مردم در تعیین مدل حکمرانی بود که در فرایند انتخاب اعضای خبرگان و شیوه نگارش و همه پرسی تصویب قانون اساسی ظهور یافت و همچنان میثاق ملی جامعه به شمار می‌رود.

سپس نوبت به مشارکت مردم در انتخاب حکمرانان و کارگزاران نظام حکومت رسید و در انتخابات‌های پرشمار جمهوری اسلامی و گردش حکمرانان در دوره های مختلف بروز یافته است. 

مرحله بعد مشارکت مردم در نظارت بر عملکرد حکمرانان است. این مرحله در معارف فقهی اسلام در قالب آموزه امر به معروف و نهی از منکر صورت بندی شده است و مهمترین شأن سیاسی فریضتین به شمار می‌رود. هر چند در قانون اساسی به این امر توجه شده و دستگاه‌هایی مکلف به اعمال نظارت هستند اما در نهادسازی برای مشارکت مردم در این زمینه احتیاج به فن آوریهای اجتماعی جدیدی داریم.

سطح دیگر جمهوریت در عقلانیت انقلاب اسلامی مشارکت مردم در تصمیم سازی برای حکمرانان است. این مهم در معارف اسلامی با آموزه شورا معرفی شده است آنجا که پیامبر اکرم را در امر حکمرانی به مشاوره فرمان می‌دهد. وَشَاوِرْهُمْ فِی ٱلْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ( آل عمران ١٥٩)

طبیعتاً این تکلیف پیامبر تکلیفی را هم برای نخبگان اجتماعی ایجاد می‌کند که در تصمیم سازی برای حکمرانان مشارکت مشورتی خود را داشته باشند.

سطح دیگر جمهوریت در عقلانیت انقلاب اسلامی مشارکت مردم در حکمرانی و پیشبرد طرح‌ها و برنامه ها و رسیدن به اهداف و آرمانهاست.

این اصل در آموزه های اسلامی با عنوان تعاون بیان شده است و شاید آیه شریفه هُوَ ٱلَّذِیٓ أَیَّدَكَ بِنَصْرِهِۦ وَبِٱلْمُؤْمِنِینَ( انفال ٦٢) اشاره به این نوع مشارکت باشد.

نهادهای اجتماعی که در کنار ساختارهای رسمی در صدر اسلام و در بستر انقلاب اسلامی ایجاد شده است به منظور مشارکت مردم در پیشبرد اهداف جامعه بوده است، البته در گام دوم انقلاب اسلامی به بازخوانی و بازآفرینی روزآمد این نهادها در بسیاری از عرصه‌ها نیازمندیم.

اما آنچه در نخستین پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی آمده است، مشارکت مردم در رهبری و امامت جامعه است. این تعبیر در کنار لحن فروتنانه و متواضعانه ای که دارد، نه فقط اشاره به اتفاقات مهم پس از شهادت امام شهید عزیز بلکه بینش و دیدگاه اصیل  اسلامی در آموزه ولاءها و ولایت‌هاست که فرمود: وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى ٱلَّذِینَ ٱسْتُضْعِفُواْ فِی ٱلْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّة وَنَجْعَلَهُمُ ٱلْوَٰرِثِینَ( قصص ٥)

امام راحل عظیم الشان در پیامی در روز جمهوری اسلامی این عید را عید امامت امت نامیدند.

حال با این توضیحات می‌توانیم فراز دوم پیام رهبر معظم انقلاب را دوباره بخوانیم و عمق حکمی آن را بیشتر بیابیم.

بخش دوم (فقاهت)

در بخش قبل به جایگاه مردم در حکمت سیاسی پرداخته شد که به تعبیر مقام معظم رهبری اصل کلام و جانمایه پیام ایشان بود.
حال چنین جایگاه رفیعی در حقوق اساسی، تکالیف اجتماعی فراوانی نیز ایجاد می‌نماید. 

در فراز دوم پیام به برخی از این تکالیف اشاره شده است که در صدر آن توجه به حفظ وحدت و انسجام اجتماعی است. ایشان راهکار این مهم  را لزوم کنار گذاشتن اختلافات و نقاط اختلاف انگیز در شرایط فعلی کشور دانسته اند. وَأَطِیعُواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَنَٰزَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَتَذْهَبَ رِیحُكُمْۖ وَٱصْبِرُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِینَ(انفال ٤٦)

وجوب نقش‌آفرینی همه آحاد جامعه در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، سیاسی، تربیتی، فرهنگی و حتی امنیتی با در نظر گرفتن توانمندی‌های گروه‌های مختلف جامعه حکم فقهی دیگر مورد اهتمام رهبری معظم است که: کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته. و اقل و چه بسا اهم موارد آن حضور در صحنه است که تاکنون تحسین برانگیز بوده است.

حکم دیگر مورد اشاره رهبری معظم لزوم همیاری و مواسات بین مردم مخصوصاً نسبت به آسیب دیدگان از شرایط جنگی کشور است.

دستور لازم الاجرای ایشان به مسئولین امر در فراز چهارم پیام نسبت به خدمات درمانی مناسب و جبران خسارت های مالی اشخاص در همین راستا قابل فهم است.

اما فقهی‌ترین بیانات ایشان در فراز سوم و چهارم پیام در ارتباط با احکام جهاد تبلور یافته است. 

درست است تا کنون مجاهدت نیروهای مسلح راه دشمن را سد کرده و او را از توهم امکان تسلط بر کشور خارج نموده است اما این دفاع به طور موثری باید ادامه یابد.

ادامه این جهاد دفاعی هم به جهت پشیمان کردن دشمن از تهاجم و رفع فتنه‌گری مجدد او لازم است که فرمود:  وَ قَٰتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةࣱ وَیَكُونَ ٱلدِّینُ لِلَّهِۖ فَإِنِ ٱنتَهَوْاْ فَلَا عُدْوَٰنَ إِلَّا عَلَى ٱلظَّـٰلِمِینَ( بقره ١٩٣)

و هم به جهت انتقام و تقاص خون امام شهید و نیز انتقام خون یک یک هموطنان به ویژه اطفال و کودکان به حکم آیه شریفه:  ٱلشَّهْرُ ٱلْحَرَامُ بِٱلشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ وَٱلْحُرُمَٰتُ قِصَاصࣱۚ فَمَنِ ٱعْتَدَىٰ عَلَیْكُمْ فَٱعْتَدُواْ عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا ٱعْتَدَىٰ عَلَیْكُمْۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِینَ(بقره ١٩٤)

البته در فقره گشودن جبهه‌های جدید توجه به مبنای فقهی والد شهید رهبری معظم (رض) در باب جواز بلکه وجوب جهاد ابتدایی در عصر غیبت نیز حائز اهمیت است.

فراز فقهی دیگر پیام ایشان تاکید بر اخذ غرامت از دشمن است و می‌تواند از شروط اصلی هرگونه رفع مخاصمه و آتش‌بس قرار بگیرد و اگر امتناع نمودند تقاص خواهد شد.

اما نکته جالب توجه فرمایش رهبری معظم ادامه این بیان است که « اگر آنهم مقدور نباشد به همان اندازه از اموالش را نابود خواهیم کرد.» برداشت جالبی از عموم آیه شریفه: فَمَنِ ٱعْتَدَىٰ عَلَیْكُمْ فَٱعْتَدُواْ عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا ٱعْتَدَىٰ عَلَیْكُمْ(بقره 194) و اطلاق آیه شریفه: وَجَزَـٰٓؤُاْ سَیِّئَةࣲ سَیِّئَةࣱ مِّثْلُهَا (شوری 40)

توجه به عنصر مصلحت اسلام و جامعه اسلامی نیز به عنوان ملاک اصلی در نظریه ولایت فقیه امام خمینی (ره) که مورد تاکید و تبعیت امام شهید عزیز نیز بود در این پیام حائز اهمیت است.

بخش سوم (درایت و تدبیر سیاسی)

صدور پیام مکتوب آن هم با طمأنینه و تأنی سه روزه از اعلام انتخاب رهبری معظم، در شب قبل روز جهانی قدس، حاکی از درایت و تدبیر سیاسی مقام معظم رهبری است.

التجاء و نجوای با حضرت حق (جل و علا) و امام عصر (ارواحنا فداه) آرامش و طمانینه قلبی ایشان را به فضای اجتماعی منتقل می‌نماید.

تجلیل از شخصیت و جایگاه امام راحل و امام شهید در انقلاب اسلامی حاکی از استمرار مسیر و دنبال کردن اهداف و آرمانهای ایشان است که در پایان پیام به عهد و میثاقی با امام شهید بدل شده است. این استمرار و ثبات در مسیر، مایه آرامش امت و ریختن آب پاکی بر دست دشمنان به شمار می‌آید.

توجه به اقتدار آفرینی مردم و تجلیل از حضور حماسی آنها به وحدت آفرینی و انسجام اجتماعی بیشتر می‌انجامد و زمینه را برای نقش آفرینی هر چه بیشتر فراهم می‌کند.

همدردی صادقانه با آسیب دیدگان از جنگ آن هم با روایت تجربه مشترک با آنان، باعث تسکین و تسلای خاطر اجتماعی می‌گردد و وعده انتقام و خونخواهی تک تک شهدا به ویژه اطفال و کودکان را باورپذیر و قطعی می‌نماید.

قدردانی صمیمانه از رزمندگان شجاع در کنار دستور ادامه دفاع موثر و پشیمان کننده با عنوان خواست توده‌های مردم، نوع تعامل فرماندهی معظم کل قوا با نیروهای مسلح را نشان می‌دهد و حاکی از مردمی بودن دستگاه نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران است.

فرمان قاطع استفاده از اهرم تنگه هرمز نشان از تصمیم قاطع جنگ منطقه‌ای و نیز مقابله عملی با تحریم های ظالمانه است.
تهدید به گشودن جبهه‌های جدید و توجه به آسیب‌پذیر بودن دشمن در آنها حاکی از عمق تدابیر راهبردی و ظرفیت‌های فراوان تاکتیکی و عملیاتی پیش روی فرماندهی معظم کل قواست.

دستور به اخذ غرامت به گونه ای که در بخش قبلی یادداشت توضیح داده شد وعده صادق نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران است.

تخاطب صمیمی با رزمندگان جبهه مقاومت و تاکید بر جدائی ناپذیر بودن انقلاب اسلامی از جبهه مقاومت راهبرد منطقه‌ای ولی امر مسلمین را آشکار می سازد و ماموریت همراهی و همدلی این جبهه تا تخلص از فتنه صهیونی را به آنها یادآور می‌شود و از این طریق آرمان نابودی کامل رژیم غاصب صهیونیستی و سنصلی فی القدس والد معظم شهید خود را زنده‌تر از پیش دنبال می‌کند.

در فراز پنجم که خطاب به سران کشورهای منطقه و همسایگان پانزده‌گانه جمهوری اسلامی ایران است، راهبرد منطقه ای انقلاب اسلامی تبیین می‌گردد.

این راهبرد مبتنی بر دوستی و حسن همجواری و تعامل سازنده در عرصه‌های گوناگون است و به پیشرفت و رفاه هر چه بیشتر منطقه می‌اندیشد بدون هرگونه سلطه‌گری و سلطه‌پذیری.

در این میان دشمن استکباری برای ادامه سلطه خود در منطقه تفرقه‌اندازی و اختلاف‌افکنی و تجزیه‌طلبی و داعش‌پروری و … را دستور کار خود قرار داده و از این طریق امنیت عاریتی و ناکارآمد خود را به هزینه‌های گزاف به کشورهای منطقه می‌فروشد.

مراکز امنیتی و مالی کشورهای استکباری در منطقه مانع اصلی پیشرفت منطقه‌ای هستند و حال که در جنگ رمضان خطای نابخشودنی تجاوز به ایران اسلامی را انجام داده اند. این حق مسلم جمهوری اسلامی ایران است که با آنها مقابله به مثل نموده و اخراج کامل آنها را از کشورهای همسایه خود مطالبه نماید. مخصوصاً که این مطالبه گفتمان غالب ملت‌های منطقه هم هست و ملت‌ها تجربه خوشایندی از این پایگاه های تروریستی ندارند.

رهبری معظم در این فراز از پیام اصول سیاست خارجی امام شهید که عزت، حکمت و مصلحت بود را متبلور ساخته و به نقش محوری ملت‌های مسلمان منطقه توجه کامل نموده‌اند.

اما اوج درایت و تدبیر سیاست خارجی رهبر معظم انقلاب را در نانوشته‌های این پیام می‌توان یافت. ایشان در کل این پیام یک بار هم دشمن متجاوز و تروریست را مورد خطاب قرار نداده و از این طریق اوج انزجار و پدرکشتگی ملی ایرانیان را به منصه ظهور گذاشته اند.

امید آنکه در پرتو حکمت و فقاهت و درایت رهبری معظم، عقلانیت اجتماعی انقلاب اسلامی شکوفاتر از پیش کشور و منطقه و امت اسلامی را به تمام آرمان‌ها و اهداف اصیل خود برساند به فضل و عنایت و رحمت واسعه حضرت حق (جل و علا).

انتهای پیام/